Zdrowie/ubezpieczenie zdrowotne

Zdrowie/ubezpieczenie zdrowotne

Jeśli jesteś obywatelem UE i przebywasz w Niemczech, od statusu Twojego pobytu zależy, czy nadal posiadasz ubezpieczenie w kraju pochodzenia przez fundusz zdrowia, czy też podlegasz przepisom systemu ubezpieczeń zdrowotnych w Niemczech.  

1. Pobyt tymczasowy w Niemczech

Jeżeli pobyt na terenie Niemiec ma charakter tylko czasowy, np. jako turysta, pracownik oddelegowany lub pracownik sezonowy zatrudniony głównie w kraju pochodzenia, obowiązuje ubezpieczenie zdrowotne zawarte w kraju pochodzenia. Do opieki u lekarza lub w szpitalu wymagana jest Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ/ang. EHIC - European Health Insurance Card) i poświadczenie tożsamości (dowód osobisty lub paszport). EKUZ wydawana jest w odpowiednim Funduszu Zdrowia bezpłatnie w kraju pochodzenia. Jeżeli nie posiadasz karty EKUZ, ponieważ np. jej wystawienie przed wyjazdem zajęłoby zbyt dużo czasu lub jesteś już w drodze, możesz w swoim funduszu zdrowia wystąpić także o tymczasowe zaświadczenie zastępcze ( niem. PEB). Może ono zostać dosłane faksem lub pocztą elektroniczną.

Wskazówka: Informacje dotyczące specyficznych dla danego kraju wyjątków w EKUZ i zaświadczeniach tymczasowych – również, gdzie można złożyć wniosek o EKUZ i zaświadczenie tymczasowe – znajdują się tutaj.

Wzorcowe zdjęcie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ)?

Wzorcowe zdjęcie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ)?

Zdjęcie: Strona domowa AOK

Dzięki karcie EKUZ wzgl. tymczasowemu zaświadczeniu możesz poddać się leczeniu w Niemczech, jeżeli stanie się ono konieczne podczas pobytu, tzn. jeżeli nie można czekać do powrotu do kraju pochodzenia. Obejmuje ono świadczenia rzeczowe w związku z chorobami przewlekłymi lub występującymi wcześniej, ciążą i porodem. Do świadczeń rzeczowych zaliczana jest opieka lekarska, leczenie w szpitalu i podanie lekarstw. Zasada świadczeń rzeczowych gwarantuje, że otrzymasz świadczenia medyczne bez konieczności samodzielnego wypłacania środków finansowych. Wynikłe koszty leczenia są wypłacane przez Twój fundusz zdrowia w kraju pochodzenia. Transport powrotny do kraju pochodzenia nie jest jednak pokrywany przez kartę EHIC/zaświadczenie tymczasowe!

Uwaga: Karta EKUZ/zaświadczenie tymczasowe są uznawane wyłącznie przez lekarzy i szpitale, którzy są zrzeszeni w systemie państwowych kas chorych (np. „lekarz kasy” lub „wszystkie kasy” dla praktyk lekarskich). Prywatna opieka zdrowotna nie jest pokrywana. Są to np. lekarze wykazani jako „praktyka prywatna”.

W praktyce lekarskiej lub w szpitalu należy wypełnić formularz „Deklaracja pacjenta Europejskie Ubezpieczenie Zdrowotne“. Zostanie on wydany w ramach praktyki lekarskiej lub w szpitalu w żądanej wersji językowej. W formularzu należy podać dowolną niemiecką kasę chorych, np. kasę chorych w miejscu swojego pobytu. Poprzez niemiecką kasę chorych zostanie przeprowadzone rozliczenie kosztów leczenia.

Wskazówka: Instrukcja „Z EKUZ w Niemczech“ zawiera najważniejsze informacje. Oprócz języka niemieckiego dostępne jest pięć innych wersji językowych.

2. W przypadku dłuższego pobytu w Niemczech

Jeżeli pobyt wykroczy poza ramy krótkiego pobytu, należy zapewnić sobie prawo do świadczeń przy pomocy formularza S1.

[ PDF, 583 KB, Forma dogodna dla osób słabowidzących Przykładowy formularz S1] PDF, 583 KB, Forma dogodna dla osób słabowidzących

Jest on wydawany przez Twój fundusz zdrowia w kraju pochodzenia. Oprócz niezbędnych zabiegów medycznych możliwe są wtedy również zaplanowane zabiegi i rutynowe badania. Więcej informacji dotyczących formularza S1 znajduje się tutaj:

[ PDF, 120 KB, Forma dogodna dla osób słabowidzących Informacje o formularzu S1 i jego zastosowaniu] PDF, 120 KB, Forma dogodna dla osób słabowidzących

Dotyczy to na przykład pracowników delegowanych, pracowników przygranicznych oraz członków ich rodzin lub emerytów i rencistów, którzy przebywają w Niemczech przez dłuższy czas.

Jeżeli przyjeżdżasz do Niemiec w celu skorzystania z określonej opieki medycznej – a więc chcesz wykonać zaplanowany zabieg – potrzebne jest poświadczenie uprawnienia wydane przez fundusz zdrowia w kraju pochodzenia – tzw. "Portable Dokument S2".

lista kontrolna daje przegląd tego, co należy wziąć pod uwagę przy planowanym leczeniu.

3. Miejsce zamieszkania w Niemczech

W przypadku zmiany miejsca zamieszkania, a tym samym miejsca stałego pobytu na terenie Niemiec, należy także z reguły zabezpieczyć się na wypadek choroby. Dotyczy to również członków rodziny, jeżeli tu mieszkają. W Niemczech obowiązuje ogólny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego!

Uwaga: Jeśli jako emeryt lub rencista otrzymujesz emeryturę z państwa członkowskiego UE – swojego kraju pochodzenia – ale przenosisz swoje miejsce zamieszkania do Niemiec, to w kraju pochodzenia pozostaniesz objęty ubezpieczeniem zdrowotnym!

W Niemczech ubezpieczenie zdrowotne jest dostępne w ramach dwóch różnych systemów:

  • państwowe ubezpieczenie zdrowotne (niem. GKV)
  • prywatne ubezpieczenie zdrowotne (niem. PKV).

Członkowie GKV posiadają automatycznie ubezpieczenie pielęgnacyjne. Świadczenia, które osoby potrzebujące opieki otrzymują z ubezpieczenia zależą od czasu trwania potrzeby opieki, stopnia opieki i rodzaju opieki. Chodzi tutaj o pełne ubezpieczenie. Dla pełnego zabezpieczenia należy wykupić dodatkową polisę ubezpieczeniową w zakresie opieki pielęgnacyjnej. Osoby ubezpieczone prywatnie muszą również zawrzeć prywatne ubezpieczenie pielęgnacyjne przy zawieraniu umowy ubezpieczenia zdrowotnego.

Uwaga: Obowiązek ubezpieczenia w państwowej kasie chorych (niem. GKV) pojawia się automatycznie – obowiązuje także z datą wsteczną! Jeżeli Twoje zgłoszenie do (dowolnie wybranej) kasy chorych opóźni się, spowoduje to powstanie długu składkowego. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy nie było wiedzy o rozpoczęciu obowiązkowego ubezpieczenia. Jeśli zalegasz z płatnościami, musisz zwrócić się o pomoc do poradni: zadłużenie z tytułu składek może zostać zmniejszone lub umorzone w pewnych okolicznościach. Możliwe może być również odroczenie rozpoczęcia obowiązkowego ubezpieczenia.

Osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu w systemie państwowym GKV są wymienione w § 5 ust. 1 kodeksu socjalnego (SGB V). Dotyczy to również pracowników do pewnego poziomu dochodów. Limit dochodów na rok 2021 wynosi 64.350 EUR. Powyżej tego limitu można wybrać, czy chce się być ubezpieczonym instytucji prywatnej czy dobrowolnie w państwowej. Należy wybrać jeden z tych dwóch wariantów. Nie jest możliwa, całkowita rezygnacja z ubezpieczenia zdrowotnego!

Jeśli Twój współmałżonek mieszka w Niemczech i nie pracuje, możesz go również ubezpieczyć w państwowym systemie ubezpieczeń zdrowotnych. W wyniku tego nie powstają dodatkowe koszty. To samo dotyczy Twoich dzieci (ubezpieczenie rodzinne wg § 10 SGB V).  Dla członków rodziny, których prawo do ubezpieczenia rodzinnego wygasa w kraju pochodzenia lub dla których ubezpieczenie rodzinne jest wykluczone, możliwe jest ubezpieczenie dobrowolne w państwowej kasie GKV (zgodnie z § 9 SGB V). W ciągu trzech miesięcy od wygaśnięcia ochrony ubezpieczeniowej, ubezpieczenie dobrowolne musi zostać zgłoszone do kasy chorych.

Uwaga: Obywatel UE, który jest zatrudniony w Niemczech jako pracownik, musi upewnić się, że jest zarejestrowany w kasie chorych odpowiednio wcześniej przed rozpoczęciem pracy. Należy zwrócić się do kasy chorych i zgłosić swoje członkostwo. Lista państwowych kas chorych znajduje się  tutaj.

Jeżeli wykonujesz drobne czynności (hasło „minijob“), nie zarabiasz średnio więcej niż 450 EUR na miesiąc i nie wykazujesz samodzielności zawodowej. W takim przypadku nie masz obowiązku opłacania ubezpieczenia jako pracownik. Ale mimo tego trzeba zadbać o ubezpieczenie zdrowotne!

Można tego dokonać np. za pośrednictwem ubezpieczenia rodzinnego w ramach państwowego ubezpieczenia zdrowotnego, np. jako małżonek, lub za pośrednictwem urzędu pracy, jeżeli otrzymujesz dodatkowy zasiłek dla bezrobotnych II. W grę wchodzi także dobrowolne ubezpieczenie w systemie państwowym GKV uznawane za ubezpieczenie kolejne po wygaśnięciu ochrony ubezpieczeniowej (zgodnie z § 9 SGB V). W ciągu trzech miesięcy od wygaśnięcia starej ochrony ubezpieczeniowej, ubezpieczenie dobrowolne musi zostać zgłoszone do kasy chorych.

Wreszcie, automatycznie pojawiający się obowiązek zawarcia ubezpieczenia w ramach „obowiązku ubezpieczenia grupowego” według § 5 ust. 1 nr 13 SGB V)! Obowiązek ubezpieczenia można wypełnić w wybranej przez siebie państwowej kasie chorych. Osoba ubezpieczona prywatnie w swoim kraju pochodzenia musi również szukać prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech.  

W przypadku osób poszukujących pracy: Tak długo, jak długo osoba mieszka w kraju pochodzenia, tzn. jeszcze nie przeprowadziła się do Niemiec, jest nadal objęta ubezpieczeniem zdrowotnym w kraju pochodzenia. W takim przypadku należy nadal opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne w swoim kraju pochodzenia. Ustalenie zmiany miejsca zamieszkania na Niemcy może być czasami trudne. Decydującymi kryteriami są: czas trwania i ciągłość pobytu w Niemczech, stosunki rodzinne i sytuacja życiowa – czas zameldowania w urzędzie meldunkowym może, ale nie musi być decydujący.

Uwaga: Osoba przebywająca w Niemczech dłużej niż trzy miesiące, ma zawsze obowiązek zameldowania się w miejscowym urzędzie meldunkowym. Informacje dotyczące prawa do pobytu znajdują się tutaj.

Jeśli nastąpiła już przeprowadzka do Niemiec, jako osoba poszukująca pracy, musisz tutaj wykupić ubezpieczenie zdrowotne. Automatycznie wchodzi w życie obowiązek ubezpieczenia („obowiązek ubezpieczenia grupowego“ wg § 5 ust. 1 nr 13 SGB V)! Możesz zawrzeć ubezpieczenie w wybranej przez siebie państwowej kasie chorych. Osoba ubezpieczona prywatnie w swoim kraju pochodzenia musi również szukać prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech.

Wskazówka: Dla osób niewykonujących pracy zarobkowej istnieje możliwość zawarcia dobrowolnego ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech po wygaśnięciu ochrony ubezpieczeniowej w kraju pochodzenia (§ 9 SGB V) W ciągu trzech miesięcy ubezpieczenie dobrowolne musi zostać zgłoszone pisemnie do kasy chorych. W ochronie ubezpieczeniowej nie ma przerwy, ponieważ ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech następuje ze skutkiem natychmiastowym. Należy poprosić kasę chorych o potwierdzenie wpłynięcia swojego pisemnego zgłoszenia!

Nawet osoby prowadzące działalność gospodarczą teraz wzgl. wcześniej na własny rachunek muszą posiadać ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech. Nie można zrezygnować z ochrony ubezpieczeniowej! Z reguły należy wykupić ubezpieczenie w prywatnych kasach chorych. Często różnią się one znacznie pod względem składek i świadczeń. Doinformuj się dokładnie i zawsze porównuj kilka ofert. Poradnie mogą okazać się pomocne w tym przypadku.

W przypadku utraty pracy – po wcześniejszym zatrudnieniu w Niemczech – automatycznie występuje nadal obowiązek ubezpieczenia. Przeważnie ubezpieczenie zdrowotne zostaje utrzymane w dotychczasowej kasie chorych. Jednakże kasa chorych musi zostać poinformowana o bezrobociu. Składki opłacane są przez agencję pracy (zasiłek dla bezrobotnych I) lub urząd pracy (zasiłek dla bezrobotnych II/"Hartz IV").

Także w przypadku korzystania z pomocy społecznej według SGB XII osoba pozostaje z reguły ubezpieczona w państwowej kasie chorych. Składki do państwowej kasy chorych zgodnie z § 32 ust. 1 SGB XII są opłacane przez podmiot udzielający pomocy (gminny urząd pomocy społecznej). W przypadku osoby ubezpieczonej w prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym w momencie powstania potrzeby pomocy odpowiednie składki ubezpieczeniowe są opłacane przez podmiot pomocy społecznej (§ 32, ust. 5 SGB XII).

Jeśli osoba potrzebuje pomocy, ale nie jest objęta ochroną ubezpieczeniową, ponieważ np. w kraju pochodzenia nie ma już ubezpieczenia zdrowotnego lub nie mogła się ubezpieczyć się w Niemczech, w zależności od sytuacji, zgodnie z prawem pobytu można rozważyć udzielenie pomocy zdrowotnej zgodnie z SGB XII (§ 23 SGB XII). Jeśli ze względu na status prawny pobytu nie posiadasz uprawnień do tych świadczeń, np. jako osoba poszukująca pracy, możliwe są jedynie świadczenia zdrowotne w zakresie leczenia ostrych chorób i dolegliwości bólowych, jak również w zakresie ciąży i porodu przez okres do jednego miesiąca w ciągu dwóch lat; w indywidualnych przypadkach również przez dłuższy okres czasu.

Wskazówka: Dalsze informacje dla obywateli UE i członków ich rodzin na temat dostępu do systemu opieki zdrowotnej można znaleźć w broszurze „Dostęp do systemu opieki zdrowotnej dla obywateli UE, obywateli EOG i Szwajcarii“ PDF, 2 MB, Forma dogodna dla osób słabowidzących ) wydanej przez Federalne Stowarzyszenie na rzecz Opieki Społecznej Niestatutowej oraz Urząd ds. Równego Traktowania w UE.

Jeśli masz trudności z przystąpieniem do systemu ubezpieczeń zdrowotnych, skontaktuj się z poradnią. Należy bezwzględnie unikać sytuacji braku ubezpieczenia! W każdym przypadku prowadzi to do problemów.

Wskazówka: W poradniach istnieją tzw. biura informacyjne, które mogą sprawdzić, czy i w jakim zakresie posiadasz uprawnienia do świadczeń w niemieckim systemie opieki zdrowotnej. Biura informacyjne mogą również pomóc w wykupieniu ubezpieczenia zdrowotnego.

[Lista biur informacyjnych w Niemczech] PDF, 117 KB, Forma dogodna dla osób słabowidzących

4. Ubezpieczenie chorobowe w Niemczech: leczenie medyczne

Jako członek państwowej kasy chorych w Niemczech otrzymujesz Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego przedkłada się podczas każdej wizyty u lekarza. Koszty opieki lekarskiej są rozliczane bezpośrednio w ubezpieczeniem zdrowotnym. Nie musisz nic płacić.

Uwaga: Czasami lekarz zaleca zabiegi, które nie są ujęte w podstawowym planie ubezpieczenia zdrowotnego (niem. IGeL – indywidualne świadczenia zdrowotne). Możesz zdecydować, czy chcesz z nich skorzystać za dodatkową opłatą. Lekarz musi poinformować Cię o zaletach i wadach takiego dodatkowego leczenia oraz o jego kosztach.

Jeśli pracujesz w Niemczech, ale mieszkasz w innym kraju (miejsce zamieszkania poza krajem ubezpieczenia), możesz również korzystać z opieki medycznej w kraju zamieszkania. Jednak należy jednak zgłosić się u swojego ubezpieczyciela w kraju zamieszkania. Aby zarejestrować się w kraju zamieszkania, potrzebny jest formularz S1. Formularz można zamówić w swojej kasie chorych w Niemczech.

5. Ubezpieczenie wypadkowe

Wszyscy pracownicy w Niemczech są obowiązkowo ubezpieczeni w ramach ustawowego ubezpieczenie wypadkowego. Specjalne zgłoszenie jest tutaj niepotrzebne. Tytułem tego ubezpieczenia nie opłacasz składek; składki są płacone wyłącznie przez pracodawcę.

Ubezpieczenie wypadkowe służy zapobieganiu i ochronie przed skutkami wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Twoje świadczenia obejmują w szczególności

  • leczenie i rehabilitację medyczną,
  • świadczenia w zakresie uczestnictwa w życiu zawodowym (rehabilitacja zawodowa),
  • świadczenia w zakresie uczestnictwa w życiu społecznym (rehabilitacja społeczna),
  • odszkodowanie płacowe za okres niezdolności do pracy oraz
  • renty dla osób rannych i pozostałych przy życiu członków rodziny.

W razie wypadku przy pracy, pracodawca zgłasza wypadek, a w razie podejrzenia choroby zawodowej zgłoszenia dokonuje lekarz. Następnie firma od ubezpieczenia wypadkowego sprawdzi automatycznie Twoje roszczenia. Wniosek lub zgłoszenie w Twoim wykonaniu nie są konieczne.

Wskazówka: Ogólne informacje na temat świadczeń z niemieckiego systemu ubezpieczeń społecznych w przypadku choroby, wypadku przy pracy i choroby zawodowej można znaleźć na stronach internetowych stowarzyszenia państwowych kas chorych i niemieckich ubezpieczycieli wypadkowych.