Instytucji wspierającej równe traktowanie pracowników unijnych

Związki zawodowe

1. Członkostwo w związku zawodowym

Związki zawodowe są organizacjami, które działają w oparciu o zasadę solidarności i angażują się w obronę praw pracowniczych. Na arenie politycznej związki zawodowe domagają się zapewnienia właściwych warunków pracy i sprawiedliwego wynagrodzenia oraz działają na rzecz ochrony praw słabszych grup zawodowych.
Jako obywatel UE możesz zostać członkiem niemieckiego związku zawodowego tak samo jak obywatele Niemiec i korzystać ze związanych z tym uprawnień – są to m.in. dostęp do pomocy ze strony struktur i zarządu związku oraz czynne i bierne prawo wyborcze.
Przynależność do związku zawodowego łączy się z wieloma korzyściami szczególnie w zakresie ochrony prawnej.
Członkowie związku mogą bezpłatnie korzystać z doradztwa prawnego i usług adwokata w sprawach związanych z:

  • prawem pracy (wynagrodzenie, urlop, wypowiedzenie itd.),
  • kasami ubezpieczenia zdrowotnego i kasami ubezpieczenia pielęgnacyjnego, ubezpieczenia od bezrobocia, ubezpieczenia emerytalno-rentowego (choroba, wypadek przy pracy lub w drodze do pracy),
  • niektórymi zagadnieniami z zakresu prawa socjalnego i administracyjnego.

Uwaga! Aby móc skorzystać z bezpłatnego doradztwa lub zastępstwa prawnego, musisz być członkiem związku przez co najmniej 3 miesiące i opłacać składki członkowskie.

2. Składka członkowska

Składka wynosi z reguły 1% średniego miesięcznego wynagrodzenia brutto. Studenci, emeryci i renciści oraz osoby poszukujące pracy płacą niższe składki, których sposób naliczania różni się w zależności od organizacji związkowej.
Członkostwo w związku zawodowym ma jeszcze wiele innych zalet wykraczających poza przywilej ochrony prawnej. Więcej na ten temat znajdziesz w module FAQ.
Przynależność do związku zawodowego działa na korzyść integracji z Twoim zakładem pracy. Dzięki temu przyczyniasz się do podnoszenia standardów w sferze zapewniania właściwych warunków pracy w branży, w której jesteś zatrudniony.
Niemiecka Konfederacja Związków Zawodowych (Deutscher Gewerkschaftsbund DGB) zrzesza 8 związków branżowych. Jeżeli nie wiesz, która organizacja odpowiada za Twoją branżę, to możesz przy wyborze odpowiedniego związku skorzystać z pośrednictwa DGB (brak wersji PL) .]

3. Układy zbiorowe pracy

Układy zbiorowe obejmują istotne regulacje, na które pracownicy mogą się powoływać w stosunkach ze swoim pracodawcą. Jest to przede wszystkim prawo do wynagrodzenia lub dodatków za pracę wykonywaną w nadgodzinach i w dni świąteczne. Często w układach zbiorowych są też ujęte inne uprawnienia o charakterze finansowym, np. prawo do odprawy, premii bożonarodzeniowej (Weihnachtsgeld) lub dodatku urlopowego (Urlaubsgeld) itd.

Układ zbiorowy może mieć zastosowanie do Twojej umowy o pracę w przynajmniej kilku przypadkach.

  • Należysz do związku zawodowego, który zawarł ten układ, a Twój pracodawca także jest związany układem. Pracodawca ma obowiązek przestrzegać postanowień układu zbiorowego, gdy jest członkiem organizacji pracodawców lub gdy sam podpisał układ zbiorowy ze związkiem zawodowym.
  • W umowie o pracę ustalisz z pracodawcą, że do Twojego stosunku pracy ma zastosowanie konkretny układ zbiorowy. W takim przypadku nie ma znaczenia, czy jesteś członkiem związku zawodowego, a Twój pracodawca członkiem organizacji pracodawców.
  • Układ zbiorowy zostanie uznany przez Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych (Bundesministerium für Arbeit und Soziales) za powszechnie obowiązujący. Także w tym przypadku nie ma znaczenia, czy jesteś członkiem związku zawodowego, a Twój pracodawca członkiem organizacji pracodawców. Wszystkie układy zbiorowe, które zostały uznane za powszechnie obowiązujące, znajdziesz tutaj (brak wersji PL) .

Uwaga! Układy zbiorowe obowiązują także wtedy, gdy ani Ty, ani Twój pracodawca nie wiecie o ich istnieniu. Roszczenia wynikające z układów zbiorowych ulegają po pewnym czasie przedawnieniu lub tracą ważność z powodu terminów prekluzyjnych.
Dlatego ważne byś ustalił, które układy zbiorowe mają zastosowanie do Twojego stosunku pracy.

4. Rada zakładowa

W niemieckich zakładach pracy nie ma podstawowych organizacji związkowych.
Jeżeli więc w pracy pojawią się problemy, to najważniejszym organem, do którego można się zwrócić, jest rada zakładowa, która z kolei ściśle współpracuje ze związkiem zawodowym.
Rada zakładowa reprezentuje interesy pracowników w przedsiębiorstwie. Dba o to, by pracodawca przestrzegał obowiązującego prawa, przepisów bhp, układów zbiorowych i porozumień zawartych na poziomie zakładu. Ponadto rada zakładowa angażuje się w działania na rzecz równego traktowania wszystkich zatrudnionych oraz integracji pracowników zagranicznych.
Aby rada zakładowa mogła wypełniać swoje zadania, ma konkretne uprawnienia oraz możliwość wpływania na sytuację w zakładzie.

Rada zakładowa:

  • musi wyrazić zgodę na zatrudnienie nowego pracownika,
  • musi mieć możliwość przedstawienia swojej opinii przed zwolnieniem każdego pracownika,
  • dba o sprawiedliwe przypisanie pracowników do poszczególnych grup zaszeregowania płacowego,
  • razem z pracodawcą określa warunki pracy (godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, przerwy, nadgodziny, zasady trybu gotowości do pracy, formy zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin itd.),
  • reprezentuje interesy zatrudnionych w zakładzie uczniów zawodu,
  • dba o sprawy związane z bezpieczeństwem pracy i ochroną zdrowia,
  • może zaproponować działania zmierzające do eliminowania przejawów rasizmu i ksenofobii w przedsiębiorstwie.

Jeżeli w Twoim zakładzie pracy nie ma rady zakładowej, to możesz ją założyć. Więcej na ten temat w module FAQ.

Członkowie rady zakładowej są objęci szczególną ochroną przed wypowiedzeniem. Zwykłe wypowiedzenie stosunku pracy członkom rady zakładowej jest całkowicie zabronione. Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje od zgłoszenia kandydatury w wyborach, przez całą kadencję w radzie i jeszcze przez rok po jej zakończeniu.

Rada zakładowa może podpisywać z pracodawcą porozumienia zakładowe. Są to ustalenia w formie umowy zawartej pomiędzy pracodawcą a radą zakładową. Mogą mieć status powszechnie obowiązujących, a więc dotyczyć wszystkich pracowników danego zakładu, lecz również mogą odnosić się tylko do określonych grup pracowniczych. W porozumieniach zakładowych dopuszcza się wiele postanowień definiujących prawa i obowiązki pracowników, np. zasady przyznawania urlopów lub harmonogram urlopów na dany rok, czas pracy oraz sposób ewidencji czasu pracy, regulacje dotyczące przerw w pracy, a także wytyczne w kwestii zachowania w kontaktach ze współpracownikami lub klientami.
Wiele porozumień zakładowych ma też istotne znaczenie z perspektywy finansowej, ponieważ może ustalać np. prowizje, dodatki płacowe lub zasady wyznaczania rocznych norm efektywności dla pracowników.

FAQ Związki zawodowe

Układ zbiorowy to umowa zawarta pomiędzy związkiem zawodowym a organizacją pracodawców lub pojedynczym pracodawcą. Rada zakładowa lub grupa pracowników nie może zawierać układów zbiorowych. Układ zbiorowy reguluje warunki pracy w odniesieniu do objętych swoim zakresem obowiązywania umów o pracę.
Do warunków pracy, które podlegają unormowaniu w układach zbiorowych, zalicza się przede wszystkim wysokość wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, urlop, prawo do wynagrodzenia dodatkowego itp. Ponadto układy zbiorowe wyznaczają także długość przerw w pracy i zatrudnienia na okres próbny, a także okresy wypowiedzenia i terminy prekluzyjne.

Istnieją różne rodzaje układów zbiorowych.

  • Ogólny/ramowy układ zbiorowy pracy (Manteltarifvertrag/Rahmentarifvertrag)
    W układzie tym reguluje się wszystkie podstawowe kwestie dotyczące czasu pracy, szczególnych okresów wypowiedzenia lub długości urlopu. W ogólnym układzie zbiorowym określane są też grupy zaszeregowania płacowego, według których pracownicy otrzymują swoje wynagrodzenie. Ponadto mogą się tam znaleźć ustalenia dotyczące obowiązku zatrudniania na stałe uczniów zawodu, którzy odbyli kształcenie w danym zakładzie.
  • Regionalny układ zbiorowy pracy (Flächen- oder Verbandstarifvertrag)
    W Niemczech jest to najbardziej typowa forma układu zbiorowego. Układ taki może obowiązywać na całym obszarze Niemiec, w wybranych landach lub tylko w jednym kraju związkowym. Jest to więc układ zbiorowy o ograniczonym zakresie terytorialnym.
  • Zakładowy układ zbiorowy pracy (Firmen- oder Haustarifvertrag)
    Zakładowy układ zbiorowy dotyczy wyłącznie jednego, konkretnego przedsiębiorstwa. W przemyśle motoryzacyjnym (np. w VW lub BMW) zawsze podpisywane są zakładowe układy zbiorowe.
  • Branżowy układ zbiorowy pracy (Branchentarifvertrag)
    Branżowy układ zbiorowy jest zawierany pomiędzy związkiem zawodowym a organizacją zrzeszającą pracodawców z określonej gałęzi gospodarki. Jest to forma znana np. w przemyśle chemicznym.
  • Płacowy układ zbiorowy pracy (Vergütungstarifvertrag)
    Płacowy układ zbiorowy (Vergütungstarifvertrag lub Entgelttarifvertrag, często także Lohntarifvertrag) ustala wysokość wynagrodzenia, które pracownik otrzymuje za swoją pracę. To zapobiega sytuacji, w której pracownik otrzymywałby wynagrodzenie niższe od ustalonej stawki taryfowej. Nie zawsze w płacowym układzie zbiorowym są natomiast unormowane dodatkowe składniki wynagrodzenia, jak np. premia bożonarodzeniowa. W celu uregulowania tych form wynagrodzenia często zawiera się bowiem osobne układy zbiorowe (Sondertarifvertrag).

Zasadniczo prawo do założenia rady zakładowej mają pracownicy każdego zakładu, w którym zatrudnionych jest co najmniej 5 osób posiadających prawa wyborcze. Takie uprawnienia mają pracownicy, którzy ukończyli 18 lat. Pracownicy tymczasowi mają wyłącznie czynne prawo wyborcze, i to tylko wtedy, gdy są zatrudnieni w zakładzie, do którego zostali „wypożyczeni” przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

Rady zakładowe powstają tam, gdzie znajdzie się dostatecznie wielu zaangażowanych pracowników, gotowych założyć własną radę. Do rady zakładowej można wybrać każdego pracownika zatrudnionego od co najmniej 6 miesięcy, który zgodzi się kandydować. Obywatelstwo i miejsce zamieszkania nie mają tu znaczenia.

Uwaga! Pracownicy tymczasowi nie mogą kandydować do rady w zakładzie, do którego zostali oddelegowani. Mogą to jednak zrobić w zatrudniającym ich przedsiębiorstwie zajmującym się użyczaniem pracowników tymczasowych.

Liczba członków rady zakładowej zależy od liczby pracowników dysponujących prawem wyborczym (brak wersji PL), którzy są zatrudnieni w danym przedsiębiorstwie.
Członkowie rady zakładowej są wybierani przez pracowników w sposób demokratyczny i zgodnie z ustaloną ordynacją wyborczą. Dlatego wskazane jest, by w trakcie przygotowań do powołania rady zakładowej skorzystać z pomocy związku zawodowego. W tej sprawie możesz zwrócić się do swojego związku zawodowego lub – jeśli nie jesteś członkiem związku – do lokalnego biura Niemieckiej Konfederacji Związków Zawodowych (DGB).
Tam dowiesz się, do kogo konkretnie powinieneś się zgłosić (brak wersji PL).

Jako członek związku zawodowego, oprócz możliwości skorzystania z bezpłatnego doradztwa i zastępstwa prawnego, masz wiele korzyści.

  • Świadczenia gwarantowane układem zbiorowym pracy – członkowie związku zawodowego mają prawo do świadczeń zagwarantowanych w układzie zbiorowym.
  • Pomoc w przypadku konfliktów zbiorowych – pomoc dla członków związku w razie strajku, lokautu lub nałożenia kar dyscyplinarnych.
  • Podnoszenie kwalifikacji i doskonalenie zawodowe – oferta seminariów i szkoleń zawodowych z zakresu tematów dotyczących zakładu oraz istotnych kwestii społecznych.
  • Doradztwo i informacja – bezpłatne materiały informacyjne (np. broszury informacyjne i czasopisma) prezentujące ważne i aktualne tematy prawne. Możliwość indywidualnych konsultacji.
  • Usługi dodatkowe i oferty specjalne / ubezpieczenie wypadkowe w czasie wolnym od pracy – opcjonalnie oferty specjalne dla członków niektórych związków w zakresie ubezpieczeń lub podróży.