Instytucji wspierającej równe traktowanie pracowników unijnych

FAQ Kształcenie zawodowe

Dzięki nauce zawodu w systemie dualnym lub w szkole tradycyjnej uzyskuje się świadectwo kwalifikacji zawodowych (beruflicher Abschluss), które uprawnia do wykonywania konkretnego zawodu.
Kształcenie zawodowe w systemie dualnym ma w Niemczech długą tradycję i zyskało uznanie w wielu gałęziach gospodarki. Znacząco przyczynia się też do tego, że Niemcy mogą poszczycić się najniższym w UE poziomem bezrobocia wśród ludzi młodych. Jednolite standardy obowiązujące na całym obszarze Niemiec i świadectwa kwalifikacji zawodowych podlegające normom ustalonym przez państwo działają jak swoisty znak jakości, którym mogą kierować się pracodawcy poszukujący nowych pracowników. Powszechna przydatność nauczanych zawodów pozwala tak wykształconym pracownikom na mobilność, z reguły bowiem szybciej znajdują nową pracę. Ponadto pracownicy wykwalifikowani są narażeni na mniejsze ryzyko utraty pracy i osiągają często wyższe dochody od osób tylko przyuczonych do zawodu. Kształcenie zawodowe w systemie dualnym oferuje też znakomite możliwości dokształcania i otwiera drogę do awansu, np. na stanowisko mistrza w rzemiośle lub przemyśle albo specjalisty w zakresie zarządzania. Dualny system nauczania stanowi tym samym podstawę kształcenia permanentnego i daje szansę na udaną karierę zawodową.

Podjęcie nauki zawodu jest w Niemczech możliwe w każdej chwili, niezależnie od wieku, płci lub narodowości. Warunkiem jest jednak znalezienie zakładu pracy, w którym będzie się odbywać nauka. Pomoc w poszukiwaniu odpowiedniego zawodu i zakładu pracy oferującego możliwość kształcenia świadczą agencje pracy i izby (np. izby przemysłowo-handlowe, rzemieślnicze lub rolnicze).

W wyjątkowych sytuacjach kwalifikacje zawodowe można uzyskać także w ramach doskonalenia zawodowego lub przeszkolenia. Taka edukacja w zależności od zawodu trwa od 1,5 miesiąca do 3,5 roku i może być dofinansowana ze środków publicznych Federalnego Urzędu Pracy lub urzędów zatrudnienia (Jobcenter) albo też instytucji odpowiedzialnych za świadczenia rehabilitacyjne. Przesłanką do przyznania dofinansowania może być np. brak świadectwa kwalifikacji zawodowych, na które istnieje zapotrzebowanie na rynku pracy lub konieczność przekwalifikowania spowodowana względami zdrowotnymi. Więcej informacji na ten temat znajdziesz tutaj.

Szczegółowe informacje na temat systemu kształcenia w Niemczech, zwłaszcza z zakresu ogólnego i zawodowego kształcenia dla osób dorosłych znajdziesz na stronie internetowej europejskiej sieci informacji o edukacji Eurydice.

Jest wiele możliwości uzyskania indywidualnego dofinansowania na kształcenie i doskonalenie zawodowe. O tym, czy w konkretnym przypadku fundusz przeznaczony na dofinansowanie doskonalenia zawodowego jest instrumentem właściwym, by umożliwić integrację osoby dorosłej na rynku pracy oraz czy spełnione są wszystkie wymogi prawne, decyduje każdorazowo właściwy oddział Federalnej Agencji Pracy lub urząd zatrudnienia (Jobcenter). Informacje na ten temat można znaleźć na stronie internetowej Federalnej Agencji Pracy. Jest tam także link do broszury informacyjnej nr 6, z której dowiesz się, jakie warunki trzeba spełnić, by uzyskać dofinansowanie kursów doskonalenia zawodowego.

Wymagania: szkoły zawodowe wymagają zwykle świadectwa ukończenia szkoły średniej (Realschulabschluss). W niektórych zawodach wystarcza także Hauptschulabschluss. Niekiedy przed rozpoczęciem nauki zawodu trzeba odbyć praktykę. Są też szkoły, które dodatkowo przeprowadzają testy przydatności zawodowej.

Czas nauki: nauka w szkole zawodowej trwa zwykle od 1 roku do 3 lat.

Praktyki w zakładach pracy: istotnym elementem nauki w szkole zawodowej są praktyki w zakładach pracy. Mogą się one odbywać w określonych dniach tygodnia albo w ramach jednego dłuższego bloku.
Teoretyczną część edukacji uzupełniają 3 lub więcej praktyk zawodowych organizowanych w różnych miejscach. Szkoły – przede wszystkim te kształcące w zawodach z zakresu ochrony zdrowia – mają zwykle umowy o współpracy podpisane z podmiotami, w których odbywają się praktyki lub też same są częścią szpitali. Ten etap edukacji jest przeznaczony na naukę wykorzystania wiedzy teoretycznej w praktyce.

Świadectwo: po 1 roku lub 2 latach nauki w szkole zawodowej uzyskuje się podstawowe wykształcenie zawodowe (Berufliche Grundbildung), natomiast po ukończeniu kształcenia trwającego od 2 do 3 lat wykształcenie zawodowe (Berufsausbildung). Absolwenci szkół zawodowych otrzymują z reguły powszechnie uznawane świadectwo potwierdzające umiejętności zawodowe (np. asystenta informatyka po egzaminie państwowym, specjalisty w zakresie ekonomiki przedsiębiorstw po egzaminie państwowym lub asystenta ds. socjalnych po egzaminie państwowym).
W trakcie nauki w szkole zawodowej – w zależności od rodzaju szkoły i landu – można także uzupełnić wykształcenie i uzyskać Realschulabschluss lub nawet świadectwo dojrzałości uprawniające do studiów w wyższej szkole zawodowej (Fachabitur).

Naukę zawodu w systemie dualnym reguluje ustawa o kształceniu zawodowym (BBiG) oraz rozporządzenia szczegółowe dotyczące kształcenia w zakresie poszczególnych zawodów. Te akty prawne definiują ogólne warunki edukacji, a więc prawa i obowiązki uczniów zawodu (Lehrling, Azubi) oraz programy nauczania.

W indywidualnych przypadkach sposób realizacji kształcenia określa umowa dotycząca nauki zawodu. Nauka podlega kontroli ze strony właściwych jednostek (np. izb przemysłowo-handlowych – IHK oraz izb rzemieślniczych – HWK), które są także odpowiedzialne za przeprowadzanie egzaminów.

Wymagania: Z czysto formalnego punktu widzenia do podjęcia nauki zawodu w systemie dualnym nie są wymagane żadne świadectwa szkolne. Zgodnie z ustawą BBiG w zasadzie każdy, niezależnie od płci, wieku lub posiadanych świadectw szkolnych, może uczyć się dowolnego zawodu w systemie dualnym. W praktyce jednak wiele zakładów pracy ustala wymagania minimalne dla kandydatów, np. posiadanie określonego świadectwa szkolnego lub uzyskanie wysokich ocen z poszczególnych przedmiotów.

Czas nauki: w zależności od zawodu kształcenie w systemie dualnym trwa od 2 lat do 3,5 roku. Rodzaj posiadanego wcześniej świadectwa szkolnego oraz wyniki uzyskiwane w trakcie nauki mogą wpływać na czas jej trwania, powodując skrócenie lub wydłużenie czasu kształcenia.

Nauka w zakładzie pracy: z reguły uczeń zawodu pracuje w zakładzie 3 do 4 dni tygodniowo, zdobywając umiejętności praktyczne. Szczegółowe wymagania dydaktyczne dla każdego zawodu są zdefiniowane w ramowym programie kształcenia.

Nauka w szkole zawodowej: oprócz pracy w zakładzie, uczniowie zawodu spędzają 8 do 12 godzin lekcyjnych tygodniowo w szkole zawodowej. Programy nauczania różnią się w zależności od zawodu i landu, w którym odbywa się nauka. Lekcje obejmują naukę teorii dostosowaną do potrzeb wybranego zawodu i przedmioty ogólne. W części ogólnej w programie nauczania znajdują się na przykład język niemiecki, wiedza o polityce, religia i wychowanie fizyczne.

Świadectwo: w trakcie nauki w systemie dualnym uczeń zawodu musi zdać 2 ważne egzaminy. Pierwszy z nich to egzamin połówkowy po upływie pierwszego okresu kształcenia, którego celem jest sprawdzenie, czy uczeń robi postępy i czy opanował przerobiony wcześniej materiał. Nauka kończy się egzaminem końcowym lub egzaminem czeladniczym (w przypadku rzemiosła).

Ukończenie nauki zawodu nie musi oznaczać definitywnego końca edukacji. W wielu dziedzinach są możliwości dalszego rozwoju zawodowego, w rzemiośle można np. uzyskać dyplom mistrzowski (Meisterbrief). Po zakończeniu nauki zawodu przed absolwentem otwiera się dostęp do kolejnych form kształcenia, np. do doskonalenia zawodowego, nauki drugiego zawodu lub studiów podyplomowych.

W przypadku nauki niektórych zawodów uczniowie szkół zawodowych otrzymują wynagrodzenie. Dotyczy to na przykład kształcenia pielęgniarzy.

Przeważnie jednak uczniowie szkół zawodowych nie otrzymują wynagrodzenia. Mogą natomiast uzyskać pomoc finansową z urzędów wspierania kształcenia. W takim urzędzie możesz sprawdzić, czy jako przyszły uczeń szkoły zawodowej otrzymasz pomoc finansową na podstawie federalnej ustawy w wspieraniu kształcenia (Schüler-BaföG).
O instytucjach zajmujących się wspieraniem edukacji możesz zasięgnąć informacji w najbliższym urzędzie miasta lub powiatu.

Każdy uczeń zawodu ma prawo do odpowiedniego wynagrodzenia, którego wysokość zależy od branży, zawodu i zakładu pracy, w którym odbywa się nauka. Rozpiętość wynagrodzenia sięga od przeciętnie 250 euro do nawet 950 euro miesięcznie. W przypadku pracodawców, którzy podpisali ze związkami zawodowymi układ zbiorowy, wysokość wynagrodzenia jest ściśle określona.

W niektórych sytuacjach uczniowie zawodu mogą otrzymać dodatkową pomoc finansową z agencji pracy, czyli zasiłek na kształcenie zawodowe (BAB).

Uwaga! Prawo to, przysługujące pracownikom z krajów UE, nie zostało we wszystkich punktach uwzględnione w niemieckim ustawodawstwie (§ 59 III księgi kodeksu socjalnego). Musisz więc liczyć się z możliwością odrzucenia wniosku, jeżeli nie mieszkasz w Niemczech co najmniej przez 5 lat i nie masz prawa stałego pobytu (Daueraufenthaltsrecht). Możesz jednak odwołać się od takiej decyzji. Najlepiej skorzystaj z porady prawnika Dzięki wyszukiwarce punktów konsultacyjnych możesz znaleźć odpowiednią poradnię w pobliżu miejsca swojego zamieszkania.

Wśród młodych kobiet największym zainteresowaniem cieszy się obecnie 10 następujących zawodów:

  • specjalistka ds. zarządzania biurem
  • asystentka medyczna, sprzedawczyni
  • specjalistka-handlowiec w zakresie handlu detalicznego
  • asystentka stomatologiczna
  • technik ekonomistka
  • fryzjerka
  • specjalistka ds. hotelarstwa
  • wykwalifikowana sprzedawczyni w branży artykułów spożywczych
  • specjalistka ds. obsługi klienta bankowego.

Wśród młodych mężczyzn największą popularnością cieszy się 10 następujących zawodów:

  • mechatronik samochodowy
  • elektronik
  • specjalista handlowiec w zakresie handlu detalicznego
  • mechanik-monter
  • instalator urządzeń sanitarnych
  • grzewczych i klimatyzacyjnych
  • sprzedawca
  • specjalista informatyk
  • specjalista w zakresie logistyki magazynowej
  • specjalista w zakresie handlu hurtowego lub zagranicznego
  • specjalista ds. zarządzania biurem.

W przypadku szczególnie popularnych zawodów często trudno jest znaleźć miejsce nauki. Dlatego nie należy się z góry ograniczać tylko do jednego zawodu, lecz zbierać informacje na temat różnych profesji. Przyszli uczniowie powinni starać się poznać swoje zdolności i upodobania, tak by móc wybrać odpowiedni dla siebie zawód. Poza tymi 10 najbardziej popularnymi jest przecież całe spektrum interesujących zawodów związanych z różnymi dziedzinami życia. Bliższe informacje na temat profili zawodowych oraz świadectw wymaganych w poszczególnych zawodach znajdziesz np. na stronie Federalnego Instytutu Kształcenia Zawodowego (Bundesinstitut für Berufsbildung) lub Federalnej Agencji Pracy.
Federalna Agencja Pracy oferuje też usługi w zakresie doradztwa zawodowego, których celem jest wsparcie młodych ludzi w znalezieniu właściwego zawodu. W centrach informacji zawodowej (Berufsinformationszentren) przy Federalnej Agencji Pracy można też na miejscu uzyskać informacje na temat całej dostępnej oferty nauki zawodu lub studiów wyższych.

Pomoc w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca nauki zawodu możesz zawsze uzyskać w poradni zawodowej najbliższego oddziału Federalnej Agencji Pracy. Przyszli uczniowie, poza konsultacjami i pośrednictwem w znajdowaniu miejsc nauki zawodu, mają też do dyspozycji szeroką gamę narzędzi służących do samodzielnego przeglądania ofert edukacyjnych. Wolnych miejsc nauki zawodu w zakładach pracy możesz szukać samodzielnie poprzez giełdę pracy. Z kolei informacje na temat nauki w szkołach zawodowych na całym obszarze Niemiec znajdziesz na stronie internetowej KURSNET. Pomoc w zakresie oferty edukacyjnej możesz uzyskać także podczas dni otwartych w centrach informacji zawodowej (Berufsinformationszentren) przy agencjach pracy lub na targach edukacyjnych.

Oprócz Federalnej Agencji Pracy także izby rzemieślnicze oraz izby przemysłowo-handlowe prowadzą internetowe giełdy pracy oferujące pomoc w poszukiwaniu miejsca nauki zawodu.

Izby przemysłowo-handlowe, rzemieślnicze czy rolnicze świadczą też konkretną pomoc – specjalnie wykwalifikowani doradcy (Passgenaue Berater) oraz opiekunowie osób przybyłych z zagranicy (Willkommenslotsen) oferują małym i średnim przedsiębiorstwom wsparcie przy znajdowaniu kandydatów z kraju i zagranicy na wolne miejsca nauki zawodu.

Przekrojowe informacje w tym zakresie możesz znaleźć także na stronie internetowej „Du und Deine Ausbildung = praktisch unschlagbar“.