Επαγγελματική εκπαίδευση

Επαγγελματική εκπαίδευση

Το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης έχει μεγάλη παράδοση στη Γερμανία και απολαύει ευρείας αποδοχής στον τομέα της οικονομίας. Η συμβολή του είναι σημαντική στο ότι η Γερμανία έχει το χαμηλότερο ποσοστό ανεργίας νέων εντός της ΕΕ. Ενημερωθείτε εδώ σχετικά με τις διαφορετικές δυνατότητες εκμάθησης ενός επαγγέλματος στη Γερμανία.

1. Μορφές της επαγγελματικής εκπαίδευσης

Γίνεται διάκριση μεταξύ

  • της δυαδικής επαγγελματικής κατάρτισης (σε επιχειρήσεις και επαγγελματικά σχολεία)
  • της σχολικής επαγγελματικής κατάρτισης (σε τεχνικές σχολές, ινστιτούτα επαγγελματικής κατάρτισης και κολέγια επαγγελματικής κατάρτισης),
  • της επαγγελματικής κατάρτισης για απόφοιτους λυκείου ή/και των ειδικών προγραμμάτων εκπαίδευσης του τομέα της οικονομίας,
  • των πανεπιστημιακών σπουδών και των δυαδικών πανεπιστημιακών σπουδών,
  • της επαγγελματικής επιμόρφωσης.

Η επαγγελματική κατάρτιση δεν πρέπει να συγχέεται με την επαγγελματική επιμόρφωση που προσφέρεται παράλληλα με την επαγγελματική δραστηριότητα σε (επαγγελματικές) ακαδημίες. Σκοπός της είναι η προσαρμογή των γνώσεων και ικανοτήτων στις νέες απαιτήσεις του επαγγελματικού περιβάλλοντος.

2. Δυαδική επαγγελματική κατάρτιση

Περίπου το 70 % όλων των επαγγελματικών καταρτίσεων που ολοκληρώνονται στη Γερμανία πραγματοποιούνται με τη μορφή της δυαδικής επαγγελματικής κατάρτισης (μαθητείας σε επιχειρήσεις). «Δυαδική» σημαίνει δύο τμήματα της εκπαίδευσης σε δύο διαφορετικούς χώρους: Στο επαγγελματικό σχολείο ο μαθητευόμενος αποκτά τις θεωρητικές τεχνικές γνώσεις, στην επιχείρηση αποκτά πρακτικές γνώσεις και ικανότητες. Ο συνδυασμός της εκπαίδευσης στην επιχείρηση και στο επαγγελματικό σχολείο εγγυάται τη σύνδεση μεταξύ θεωρίας και πρακτικής. Ακριβώς λόγω της σύνδεσης μεταξύ θεωρίας και πρακτικής αυτό το είδος εκπαίδευσης θεωρείται ως ιδιαιτερότητα του γερμανικού εκπαιδευτικού συστήματος και απολαύει διεθνούς αναγνώρισης.

Τα περισσότερα κρατικά αναγνωρισμένα επαγγέλματα μαθητείας – αυτή τη στιγμή 350 – διαρθρώνονται σύμφωνα με το δυαδικό σύστημα εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο του δυαδικού συστήματος παρέχεται εκπαίδευση ιδίως για επαγγέλματα από τη βιοτεχνία, το εμπόριο, τη βιομηχανία, τις υπηρεσίες ή από τον αγροτικό τομέα. Το μάθημα επαγγελματικής εκπαίδευσης στο σχολείο λαμβάνει χώρα κατά κανόνα 1 έως 2 ημέρες την εβδομάδα παράλληλα με την εργασία στην επιχείρηση. Σε ορισμένα προγράμματα εκπαίδευσης το σχολικό μάθημα παρέχεται ως μπλοκ: σε αυτή την περίπτωση ο μαθητευόμενος παρακολουθεί συνέχεια θεωρητικά μαθήματα στο σχολείο για μερικές εβδομάδες και μετά εργάζεται στην επιχείρηση-φορέα κατάρτισης.
Κατά τη διάρκεια της κατάρτισης στην επιχείρηση λαμβάνει από αυτήν μία αμοιβή.

Σημείωση: Μία εικόνα της επαγγελματικής εκπαίδευσης προσφέρουν τα σύντομης διάρκειας βίντεο του Ομοσπονδιακού Ιδρύματος για την Επαγγελματική Εκπαίδευση (BiBB), διαθέσιμα στα Γερμανικά και στα Αγγλικά.

3. Σχολική επαγγελματική κατάρτιση

Πέρα από τη δυαδική επαγγελματική κατάρτιση υπάρχει στη Γερμανία και η σχολική επαγγελματική κατάρτιση. Η καθαρά σχολική εκπαίδευση είναι ισότιμη και έχει την ίδια αξία όπως η δυαδική εκπαίδευση. Υπάρχει μεγάλη επιλογή προγραμμάτων σχολικής επαγγελματικής κατάρτισης, όπως στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας (νοσοκόμοι και νοσηλευτές, φαρμακευτικοί τεχνικοί βοηθοί, νοσοκόμοι γηροκομίας, κοινωνικοί βοηθοί, παιδαγωγοί κλπ.), στον τομέα των ξένων γλωσσών καθώς και στους τομείς της τεχνικής και της πληροφορικής (τεχνικοί βοηθοί πληροφορικής) ή των γραφικών (τεχνικοί βοηθοί γραφικών). Η σχολική επαγγελματική κατάρτιση πραγματοποιείται σε κρατικά ή ιδιωτικά ινστιτούτα επαγγελματικής κατάρτισης ή σε επαγγελματικές ακαδημίες πλήρους φοίτησης και διαρκεί 1 έως 3 έτη. Τα ιδιωτικά ινστιτούτα επαγγελματικής κατάρτισης ενδεχομένως να χρεώνουν δίδακτρα.
Κατά τη διάρκεια της σχολικής επαγγελματικής κατάρτισης οι μαθητευόμενοι κατά κανόνα δεν αμείβονται. Οι σπουδαστές επαγγελματικών σχολών μπορούν, όμως, υπό ορισμένες προϋποθέσεις να λάβουν οικονομική ενίσχυση σύμφωνα με τον γερμανικό ομοσπονδιακό νόμο για την οικονομική ενίσχυση των σπουδαστών - στα Γερμανικά εν συντομία Schüler - BAföG.

Συμβουλή: Καθώς συνήθως υπάρχουν σταθερές προθεσμίες για την εγγραφή σε ινστιτούτα επαγγελματικής κατάρτισης, θα πρέπει να ενημερωθείτε εγκαίρως στα ινστιτούτα της επιλογής σας. Αναλυτική επισκόπηση των ινστιτούτων επαγγελματικής κατάρτισης στα ομόσπονδα κρατίδια προσφέρει η βάση δεδομένων KURSNET του Ομοσπονδιακού Γραφείου Εργασίας.

4. Επαγγελματική κατάρτιση για απόφοιτους λυκείου ή ειδική κατάρτιση στον τομέα της οικονομίας

Στον τομέα της οικονομίας (ιδίως σε βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις, ασφαλιστικές εταιρείες) υπάρχουν εκπαιδευτικά προγράμματα που απευθύνονται ειδικά σε απόφοιτους λυκείου και ονομάζονται «προγράμματα ειδικής κατάρτισης στον τομέα της οικονομίας» ή «προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης για απόφοιτους λυκείου».

Για αυτά τα εκπαιδευτικά προγράμματα υπάρχουν διάφορα μοντέλα στα επί μέρους ομόσπονδα κρατίδια. Συνήθως έχουν ως κοινό παρονομαστή την πρακτική προσέγγιση, τη στενή διασύνδεση με τις ανάγκες της οικονομίας και τις υψηλές θεωρητικές απαιτήσεις. Τέτοια προγράμματα προσφέρονται στον εμπορικό τομέα, αλλά και στους τομείς της πληροφορικής (ειδικός πληροφορικής οικονομικών), των ξένων γλωσσών και των μεταφορών (ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας). Στο επαγγελματικό σχολείο επιπλέον γίνονται σε ορισμένες ειδικές τάξεις μαθήματα τήρησης βιβλίων, λογιστικής, μάρκετινγκ, μηχανογράφησης ή ξένων γλωσσών.

Ειδικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης για απόφοιτους λυκείου υπάρχουν ιδίως για τις εξής ομάδες επαγγελμάτων μαθητείας:

  • βιομηχανικός τεχνολόγος - με ειδίκευση στην τεχνολογία της επεξεργασίας δεδομένων
  • βοηθός πληροφορικής
  • ειδικός πληροφορικής
  • ειδικός πληροφορικής στον τομέα της οικονομίας
  • ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας

Κατά τη διάρκεια της μαθητείας τους οι μαθητευόμενοι αμείβονται από την επιχείρηση-φορέα κατάρτισης, στην οποία εργάζονται.

Συμβουλή: Το Κέντρο Επαγγελματικής Πληροφόρησης του Ομοσπονδιακού Γραφείου Εργασίας προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για όλα τα επαγγέλματα μαθητείας. Επίσης χρήσιμη είναι η Υπηρεσία Επαγγελματικού Προσανατολισμού του Ομοσπονδιακού Γραφείου Εργασίας.

Οι υποψήφιοι μαθητευόμενοι θα πρέπει πάντα να λαμβάνουν υπόψη τους τις ημερομηνίες για την έναρξη της μαθητείας τους. Οι περισσότερες μαθητείες ξεκινούν από την 1η Αυγούστου ή την 1η Σεπτεμβρίου κάθε έτους. Πολλές επιχειρήσεις ξεκινούν ήδη στις αρχές του έτους να αναζητούν μαθητευόμενους, ιδίως οι τράπεζες και οι μεγάλες επιχειρήσεις αναγγέλλουν τις προσφερόμενες θέσεις ένα ολόκληρο έτος πριν από την έναρξη της μαθητείας. Οι υποψήφιοι μαθητευόμενοι θα πρέπει ήδη κατά τη διάρκεια του προτελευταίου σχολικού έτους να αρχίσουν να σκέφτονται ποιο επάγγελμα θέλουν να ακολουθήσουν. Κατά την αναζήτηση θέσης μαθητείας χρήσιμες είναι και οι ημέρες ενημέρωσης των κέντρων επαγγελματικής ενημέρωσης στα γραφεία εργασίας ή οι εκθέσεις μαθητείας.

5. Επαγγελματική επιμόρφωση

Η επαγγελματική κατάρτιση δεν πρέπει να συγχέεται με την επαγγελματική επιμόρφωση που προσφέρεται παράλληλα με την επαγγελματική δραστηριότητα σε (επαγγελματικές) ακαδημίες. Σκοπός της είναι η προσαρμογή των γνώσεων και ικανοτήτων στις νέες απαιτήσεις του επαγγελματικού περιβάλλοντος.

Επαγγελματική επιμόρφωση είναι κάθε εκπαιδευτική διαδικασία, με την οποία βελτιώνεται ή διευρύνεται μια ήδη υπάρχουσα επαγγελματική κατάρτιση. Προηγούνται προγενέστερα στάδια εκπαίδευσης ή/και ενδιάμεση επαγγελματική δραστηριότητα. Η επαγγελματική επιμόρφωση μπορεί να πραγματοποιείται με τη μέθοδο της αυτοδιδασκαλίας, μέσω προγράμματος κατάρτισης με δημόσια πρόσβαση ή, εφόσον η επαγγελματική επιμόρφωση πραγματοποιείται από την επιχείρηση, με τη μορφή της επιχειρησιακής επαγγελματικής επιμόρφωσης.

Στην επαγγελματική επιμόρφωση γίνεται διάκριση μεταξύ:

  • επιμόρφωσης (προσαρμογή υφιστάμενων επαγγελματικών γνώσεων),
  • μετεκπαίδευσης (επαγγελματικός επαναπροσανατολισμός),
  • κατάρτισης με σκοπό την επαγγελματική εξέλιξη ή την απόκτηση πρόσθετων δεξιοτήτων.

Η επαγγελματική επιμόρφωση πραγματοποιείται κατά κανόνα επίσης παράλληλα με την εργασία.

Η επιμόρφωση αποσκοπεί στη διατήρηση των δεξιοτήτων που έχουν ήδη αποκτηθεί σε ένα επάγγελμα μαθητείας. Σκοπός είναι η εμβάθυνση των γνώσεων, η προσαρμογή τους στις τεχνικές εξελίξεις ή η επέκτασή τους, ώστε να μπορεί να επιτευχθεί η επαγγελματική εξέλιξη. Οι δεξιότητες που αποκτώνται με την επιμόρφωση συνήθως αποδεικνύονται με εξετάσεις που διεξάγονται από τους αρμόδιους φορείς (συνήθως τα βιοτεχνικά επιμελητήρια ή τα βιομηχανικά και εμπορικά επιμελητήρια).

Ως κατάρτιση επαγγελματικής εξέλιξης νοούνται για παράδειγμα τα μαθήματα προετοιμασίας που παρακολουθούν ειδικευμένοι εργαζόμενοι και τα οποία ολοκληρώνονται με τις εξετάσεις αρχιτεχνίτη, τα μαθήματα προετοιμασίας για τις εξετάσεις για την απόκτηση τίτλου διοικητικού στελέχους (Fachwirt) ή οι κύκλοι εκπαίδευσης για τις εξετάσεις σύμφωνα με τον γερμανικό κανονισμό σχετικά με τις προϋποθέσεις επάρκειας εκπαιδευτικών.

Ως μετεκπαίδευση νοείται η κατάρτιση ή εκπαίδευση για μια άλλη δραστηριότητα από εκείνη, την οποία κάποιος ασκούσε προηγουμένως ή για την οποία είχε εκπαιδευτεί. Οι υφιστάμενες γνώσεις και η πείρα από προηγούμενη δραστηριότητα συχνά μειώνουν τη διάρκεια της εκπαίδευσης για ένα νέο επάγγελμα σε αντίθεση με κάποιον που ξεκινάει από την αρχή. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις μπορεί να λάβει μέρος σε πρόγραμμα μετεκπαίδευσης και κάποιος που δεν έχει προηγούμενη επαγγελματική κατάρτιση, όμως σε αυτήν την περίπτωση πρόκειται στην ουσία για επαγγελματική κατάρτιση.

Η μετεκπαίδευση προσφέρει τη δυνατότητα απόκτησης δεξιοτήτων για μια νέα επαγγελματική δραστηριότητα, εάν π.χ. η άσκηση του παλιού επαγγέλματος δεν είναι πλέον δυνατή για λόγους υγείας. Ή για λόγους που αφορούν σε αλλαγές στη ζήτηση ειδικευμένων εργαζομένων που επιφέρουν οι συνεχείς δομικές αλλαγές στην αγορά εργασίας και που θέτουν διαφορετικές απαιτήσεις ως προς την κατάρτιση και τις δεξιότητες των εργαζομένων (για παράδειγμα λόγω της ψηφιοποίησης).

Τα προγράμματα μετεκπαίδευσης επιτρέπουν τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό και την εκμάθηση ενός νέου επαγγέλματος.
Η μετεκπαίδευση ολοκληρώνεται με εξετάσεις του αρμόδιου επιμελητηρίου (εμπορικό και βιομηχανικό επιμελητήριο, βιοτεχνικό επιμελητήριο κλπ.) Για παράδειγμα μπορείτε να αποκτήσετε ένα αναγνωρισμένο πτυχίο επαγγελματικής εκπαίδευσης του εμπορικού και βιομηχανικού επιμελητηρίου ή πιστοποιητικό ειδικευμένου εργάτη. Η διάρκεια της μετεκπαίδευσης εξαρτάται από τη διάρκεια της βασικής κατάρτισης του κάθε επαγγέλματος. Συνήθως τα εμπορικά επαγγέλματα έχουν διάρκεια κατάρτισης 3 έτη (τουλάχιστον 21 μήνες μετεκπαίδευσης) και τα τεχνικά επαγγέλματα 3,5 έτη (έως 28 μήνες μετεκπαίδευσης).

Στη Γερμανία πολλά προγράμματα μετεκπαίδευσης χρηματοδοτούνται από το Δημόσιο, συνήθως από τα περιφερειακά γραφεία εργασίας και το Ομοσπονδιακό Γραφείο Εργασίας, καμιά φορά και από τις Ομοσπονδιακές Ένοπλες Δυνάμεις ή παρέχονται ως μέτρο αποκατάστασης (από την εκ του νόμου προβλεπόμενη ασφάλιση ατυχημάτων, τον Γερμανικό Οργανισμό Ασφάλισης Συντάξεων, ασφαλιστικές εταιρείες κλπ.).