Szkoła

Szkoła

Jeśli przyjeżdżasz do Niemiec jako obywatel UE i masz dzieci, to temat szkoły jest dla Ciebie bardzo ważny. W poniższym artykule wyjaśniamy szczególne cechy charakterystyczne niemieckiego systemu szkolnego i podajemy dalsze informacje.

1. Obowiązek szkolny

Wszystkie dzieci mieszkające w Niemczech muszą chodzić do szkoły. tzn. ma miejsce obowiązek szkolny. Powszechny obowiązek szkolny rozpoczyna się z reguły po ukończeniu 6. roku życia. Jeżeli dziecko kończy 6 lat po rozpoczęciu roku szkolnego (np. w październiku), idzie do szkoły z reguły w kolejnym roku. Zależy to od tego, kiedy dany kraj związkowy, w którym dziecko pójdzie do szkoły, wyznaczył „datę graniczną” (może to być od 30 czerwca do 30 września). Jeżeli Twoje dziecko przed oznaczoną datą obchodzi 6. urodziny, obowiązek szkolny występuje już w tym roku. We wszystkich krajach związkowych rok szkolny rozpoczyna się w sierpniu lub wrześniu. Obowiązek szkolny dotyczy także dzieci niepełnosprawne i młodzież.

Porada: Jeżeli dziecko może iść wcześniej lub musi później do szkoły, sytuacja różni się w zależności od kraju związkowego (data oznaczona). O przepisach obowiązujących w Twoim kraju związkowym dowiesz się od władz szkolnych w swojej gminie lub mieście oraz od poradni migracyjnej.

Konkretne regulacje dotyczące obowiązku szkolnego różnią się w poszczególnych krajach związkowych. Dzieci i młodzież w zależności od kraju związkowego muszą chodzić 9 lub 10 lat (szkoła podstawowa i ponadpodstawowa I stopnia). Następnie w niektórych krajach związkowych poziom ponadpodstawowy II stopnia (gimnazjum lub szkoła zawodowa).

Uczęszczanie do szkół państwowych jest bezpłatne. Dodatkowo w Niemczech istnieją także szkoły prywatne, za które z reguły należy opłacać czesne.

W Niemczech kraje związkowe są odpowiedzialne za edukację, dlatego w każdym kraju związkowym istnieją cechy szczególne, mogą się różnić zwłaszcza nazwy typów szkół średnich.

2. Budowa systemu szkolnego

Budowa systemu szkolnego jest jednak podobna we wszystkich krajach:

1. Szkoła podstawowa (poziom podstawowy)
Od 6. roku życia obowiązuje zasadniczo obowiązek szkolny i dzieci uczęszczają do szkoły podstawowej. Szkoła podstawowa obejmuje klasy od 1 do 4 (w Berlinie i Brandenburgii od 1 do 6) i jest jedyną instytucją edukacyjną, do której uczęszczają prawie wszyscy uczniowie razem. Obowiązuje tutaj zasada miejsca zamieszkania: Oznacza to, iż dzieci uczęszczają z reguły do szkoły podstawowej w pobliżu miejsca swojego zamieszkania. W niektórych krajach związkowych rodzice mogą wybrać szkołę podstawową dla swoich dzieci.

2. Przejście ze szkoły podstawowej (poziom podstawowy) do szkoły średniej I stopnia
W ostatniej klasie szkoły podstawowej podejmuje się decyzję, do której szkoły średniej (poziom ponadpodstawowy I) dzieci będą uczęszczać po szkole podstawowej. Na podstawie ocen szkolnych (i ewentualnie innych kryteriów, takich jak nauka i zachowanie w pracy) nauczyciel wydaje rekomendację dotyczącą kariery szkolnej na poziomie szkoły ponadpodstawowej. Takie zalecenie toku nauczania jest omawiane z rodzicami w ramach rozmowy doradczej. Na tej podstawie decyduje się dalszy tok nauczania dziecka. W większości krajów związkowych zalecenie to nie jest wiążące, tzn. rodzice mogą decydować, do której szkoły średniej ich dziecko będzie uczęszczać po szkole podstawowej. Jeśli jednak zostanie wybrany nierekomendowany typ szkoły, uczniowie zazwyczaj muszą przystąpić do egzaminu wstępnego i/lub zaliczyć okres próbny w wybranej szkole, w zależności od kraju związkowego.

3. Szkoły ponadpodstawowe (poziom ponadpodstawowy I stopnia oraz poziom ponadpodstawowy II stopnia)
Po szkole podstawowej system szkolny jest podzielony na różne rodzaje szkół o różnych programach nauczania i dyplomach ukończenia. Oferty poszczególnych szkół na poziomie ponadpodstawowym I i II mocno się od siebie różnią.

Porada: Rodzice powinni dokładnie omówić z dzieckiem i jego nauczycielami, która szkoła powinna być wybrana dla dziecka. Dowiedz się o lokalnych szkołach w Kuratorium, przez Internet lub u innych rodziców. Informacje można uzyskać także w kuratoriach.

3. Wybór właściwej szkoły

Poniższe kwestie mogą także pomóc podczas wybierania szkoły dla dziecka:

  • Jakie szkoły ponadpodstawowe występują w Twoim kraju związkowym?
  • Jakie świadectwa ukończenia można tam uzyskać?
  • Jakie dodatkowe możliwości nauczania oferuje szkoła (np. języki obce, kółka zainteresowań, kursy sportowe, muzyczne/teatralne, wsparcie językowe, pomoc w odrabianiu zadań domowych)?
  • W jaki sposób wspierane są dzieci z problemami w nauczaniu?
  • Czy szkoła oferuje całodzienną ofertę lub popołudniową opiekę?
  • Do jakich innych toków nauczania uprawniają świadectwa ukończenia (np. kształcenie zawodowe lub studia)?

W ramach poziomu ponadpodstawowego I stopnia dostępne są następujące rodzaje szkół:

  • Hauptschule (szkoły główne, typ szkoły ponadpodstawowej) do 9. lub 10. klasy
  • Realschulen (szkoły realne, typ szkoły ponadpodstawowej) do 10. klasy
  • Szkoły z wieloma tokami nauczania tutaj można uzyskać świadectwo ukończenia szkoły głównej oraz realnej
  • Gymnasium (gimnazjum) do 9. klasy
  • Gesamtschulen (szkoły ogólne, typ szkoły ponadpodstawowej) tutaj można otrzymać wszystkie świadectwa ukończenia

Poziom ponadpodstawowy II stopnia obejmuje następujące szkoły:

  • gimnazjalny stopień wyższy (gimnazjum lub szkoła ogólna od 10 klasy do 12. lub 13. klasy)
  • szkoły zawodowe
  • Szkoły dokształcające dla dorosłych (szkoły wieczorowe i kollegi)

We wszystkich formach szkół można uzyskać świadectwo ukończenia powszechnej szkoły ogólnokształcącej. Uprawnia ono – w zależności od rodzaju – do uczęszczania do różnych instytucji zajmujących się dalszym kształceniem (np. uniwersytet, wyższa szkoła zawodowa, szkoła zawodowa).

W szkołach, których celem jest nadanie określonego świadectwa ukończenia szkoły, wszystkie zajęcia są związane z tym jednym konkretnym świadectwem. Są to na przykład:

  • Hauptschule (typ szkoły ponadpodstawowej) (dyplom szkoły głównej),
  • Realschule (typ szkoły ponadpodstawowej) (dyplom szkoły realnej/średnia matura/średni dyplom ukończenia szkoły powszechnej
  • gimnazjum (dyplom: matura).

Istnieją jednak również szkoły, w których można uzyskać różne dyplomy ukończenia szkoły (szkoły ogólne). Decyzja jak dyplom ma zdobyć dziecko, zapada dopiero w trakcie toku nauczania.

Z kolei w zintegrowanych szkołach ogólnokształcących uczniowie nie uczęszczają na dany kurs. Zamiast tego można wybierać pomiędzy kursami o różnym stopniu trudności z poszczególnych przedmiotów - tzw. kursami wyrównawczymi, podstawowymi i zaawansowanymi.

W trakcie szkoły zasadniczo możliwa jest zmiana z jednego rodzaju na inny, jeżeli zostaną wymagane zadania.

W Niemczech świadectwo ukończenia szkoły nie jest warunkiem koniecznym do rozpoczęcia kształcenia zawodowego, ale prawie w ogóle nie ma zakładów kształcących, które przyjęłyby młodego człowieka bez świadectwa ukończenia szkoły na kształcenie zawodowe. Więcej informacji w pytaniach i odpowiedziach.

W dorosłym życiu istnieją również możliwości nadrobienia zaległości w nauce. Więcej informacji w pytaniach i odpowiedziach.

4. Dalsze informacje

Tutaj znajdziesz więcej informacji:
Każde ministerstwo edukacji i kultury lub ministerstwo edukacji krajów związkowych posiada stronę internetową, na której wyjaśnione są wszystkie ścieżki edukacyjne. Również kuratorium i same szkoły udzielają porad. Większość szkół organizuje (zazwyczaj na początku roku) „dzień otwarty”, w którym rodzice i dzieci mogą zasięgnąć informacji o ofertach.

Schematyczny przegląd systemu edukacji w Niemczech wraz z wyjaśnieniami znajduje się tutaj.