Pobyt

Pobyt

Jako obywatel/-ka UE z uprawnieniem do swobodnego przemieszczania się, nie potrzebujesz wizy lub zezwolenia na pobyt w celu wjazdu lub pobytu w Niemczech. 

1. Przyjazd

Status prawny pobytu obywateli UE reguluje ustawa o swobodzie przemieszczania się/UE (niem. FreizüG/EU). Zastosowanie do obywateli UE mają jednak również niektóre przepisy ustawy o pobycie, np. w zakresie dostępu do kursów języka niemieckiego (§ 11 niem. FreizügG/EU). Jeśli przepisy ustawy o swobodzie przemieszczania się obywateli UE nie mają zastosowania, np. dlatego, że urząd ds. cudzoziemców odebrał prawo do swobodnego przemieszczania się w trybie tzw. stwierdzenia utraty uprawnienia, obowiązuje ustawa o stałym miejscu pobytu.

Aby wjechać do Niemiec, obywatel UE musi posiadać jedynie ważny dokument tożsamości (paszport lub dowód osobisty). Prawo pobytu dłuższego niż 3 miesiące przysługuje, jeśli:

  • pracujesz jako osoba zatrudniona lub prowadząca samodzielną działalność,
  • zdobywasz wykształcenie zawodowe lub
  • poszukujesz zatrudnienia zachowując rozsądne perspektywy powodzenia, lub
  • jesteś osobą nieczynną zawodowo ale posiadasz wystarczające własne środki na utrzymanie i ubezpieczenie zdrowotne (dotyczy również studentów) lub
  • przebywasz legalnie w Niemczech przez co najmniej 5 lat (prawo stałego pobytu).

2. Przeniesienie miejsca zamieszkania do Niemiec

W razie przeniesienia miejsca zamieszkania do Niemiec należy zameldować się w biurze meldunkowym w Niemczech w ciągu 2 tygodni od wprowadzenia się, podobnie jak obywatele danego kraju. W tym celu wymagane jest przedłożenie potwierdzenia wynajmu od właściciela mieszkania. W tym dokumencie właściciel potwierdza wprowadzenie się. Podczas meldowania należy przedstawić dowód osobisty lub paszport dla każdej wnioskującej osoby. Następnie urząd meldunkowy przekazuje wymagane dane do odpowiedniego urzędu ds. cudzoziemców.

Uwaga: Jeśli nie dotrzymasz terminu zameldowania, w indywidualnych przypadkach możesz otrzymać grzywnę w wysokości do 1000 EUR.

Porada: Podczas meldowania się w urzędzie meldunkowym wskazane jest posiadanie zaświadczenia od pracodawcy lub umowy o pracę, jeżeli jest taka możliwość. Następnie urząd meldunkowy przekazuje te dokumenty wraz z danymi meldunkowymi do urzędu ds. cudzoziemców.

Urząd ds. cudzoziemców zazwyczaj zakłada, że spełnione są warunki prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu obywateli UE. Jednakże, zgodnie z europejską dyrektywą w sprawie swobodnego przepływu, może wymagać uwiarygodnienia spełnienia tych warunków. W tym celu może zażądać przedłożenia określonych dokumentów (§ 5a niem. FreizügG/EU). Mogą to być na przykład: 

  • zaświadczenie o rekrutacji lub zaświadczenie o zatrudnieniu od pracodawcy,
  • zaświadczenie o samodzielnej działalności gospodarczej,
  • zaświadczenie o posiadaniu wystarczających środków na utrzymanie i ubezpieczenie zdrowotne dla osób niewykonujących pracy zarobkowej,
  • w przypadku poszukiwania pracy, dowód rzetelnego poszukiwania pracy z rozsądną perspektywą powodzenia.​​​​​​

Uwaga: W przypadku niektórych dokumentów należy je uwierzytelnić i przetłumaczyć na język niemiecki.

3. Pobyt członków rodziny

Członkowie rodziny towarzyszący obywatelowi UE, który jest uprawniony do swobodnego przemieszczania się, lub dołączający do niego, również mają prawo do swobodnego przemieszczania się. Prawo to ma zastosowanie bez względu na obywatelstwo członka rodziny, tj. również do obywateli państw trzecich.

Następujący członkowie rodziny są uprawnieni do korzystania ze swobody przybywania i przemieszczania się wraz z obywatelami UE na terenie Niemiec:

  • małżonkowie,
  • partnerzy pozostający w zarejestrowanym związku partnerskim (zarejestrowany związek partnerski zgodnie z niemiecką ustawą o zarejestrowanych związkach partnerskich lub ustawodawstwem innego państwa członkowskiego UE lub państw Norwegii, Islandii i Liechtensteinu),
  • dzieci lub wnuki własne obywatela UE, małżonka lub partnera pozostającego z nim w zarejestrowanym związku partnerskim, które nie ukończyły 21 roku życia,
  • jednakże własne dzieci lub wnuki powyżej 21 roku życia i wstępni w linii prostej (rodzice, dziadkowie itp.) tylko wtedy, gdy posiadają zapewnione utrzymanie ze strony obywatela UE lub jego współmałżonka/partnera pozostającego z nim w zarejestrowanym związku partnerskim.

Oprócz ważnego dowodu tożsamości (paszportu lub dowodu osobistego) urząd ds. cudzoziemców może również zażądać od członków rodziny udokumentowania pokrewieństwa z obywatelem UE uprawnionym do swobodnego przemieszczania się. Ponadto urząd ds. cudzoziemców może zażądać przedstawienia zaświadczenia o zameldowaniu obywatela UE.

Aby udokumentować uprawnienie do swobodnego przemieszczania się i pobytu członka rodziny, urząd ds. cudzoziemców wydaje członkom rodziny będącym obywatelami państw trzecich „kartę pobytu”. Powinna ona zostać wydana w ciągu 6 miesięcy i jest zazwyczaj ważna przez okres 5 lat.

Uwaga: Członkowie rodzin, którzy sami nie są obywatelami UE (obywatele krajów trzecich), potrzebują wizę na wjazd do Niemiec, w zależności od kraju pochodzenia.

4. Pobyt osób bliskich

Osoby bliskie obywatelowi UE mogą złożyć wniosek o przyznanie prawa pobytu jako osoba bliska w urzędzie ds. cudzoziemców. Dotyczy to osób, które nie będąc obywatelami UE nie są jeszcze uprawnione do swobodnego przemieszczania się lub członków rodziny, czyli z reguły obywateli państw trzecich. Ma to na celu umożliwienie imigracji osób pozostających z obywatelem UE w stałych relacjach rodzinnych lub partnerskich. Osobami bliskimi są:

  • Krewni w linii bocznej (np. rodzeństwo, wujkowie i ciotki, kuzyni itd.), także krewni małżonka lub partnera pozostającego z obywatelem UE w zarejestrowanym związku partnerskim, tj. także osoby, które są spowinowacone z obywatelem UE wskutek małżeństwa,
  • małoletnie dzieci (poniżej 18 roku życia), które są pod opieką obywatela UE lub nad którymi sprawuje on pieczę zastępczą,
  • partner życiowy obywatela UE (z którym nie pozostaje on w zarejestrowanym związku partnerskim ), jeśli istnieje możliwy do udowodnienia, długotrwały związek (tj. podobny do małżeństwa). Przyjęcie statusu partnera życiowego jest wykluczone w przypadku osób, które jednocześnie pozostają w związku małżeńskim lub w zarejestrowanym związku partnerskim.

Uwaga: Oprócz posiadania statusu osoby bliskiej muszą być spełnione inne wymogi. Musi istnieć powód pobytu („powody pobytu”). W przypadku krewnych może to być zapewnienie utrzymania przez obywatela UE lub opieka nad krewnym sprawowana przez obywatela UE. W przypadku partnerów życiowych konieczne jest, aby zamieszkiwali oni razem z obywatelem UE na stałe na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (§ 3a ust. 1 FreizügG/UE).

Urząd ds. cudzoziemców podejmuje decyzję w sprawie wniosku na podstawie dokładnego zbadania indywidualnych okoliczności, czy pobyt osoby bliskiej jest konieczny, biorąc pod uwagę jej związek z obywatelem UE, a także inne aspekty (np. zależność finansową lub stopień pokrewieństwa). 

Oprócz ważnego dokumentu tożsamości (paszportu lub dowodu osobistego), urząd ds. cudzoziemców może wymagać udokumentowania relacji (rodzinnej) z obywatelem UE uprawnionym do swobodnego przemieszczania się. Ponadto urząd ds. cudzoziemców może zażądać przedstawienia zaświadczenia o zameldowaniu obywatela UE. Wnioskodawca musi być w stanie udokumentować powód pobytu (np. przedłożyć dowód płacenia alimentów). W przypadku partnerów życiowych dowody te odnoszą się do udokumentowania okoliczności istnienia trwałego związku z obywatelem UE. „Osoby bliskie” otrzymują jako poświadczenie uzyskania prawa pobytu „kartę pobytu” zgodnie z § 3a FreizügG, która powinna być ważna przez 5 lat. 

5. Prawo do pobytu stałego

Zgodnie z przepisami ustawy o swobodnym przepływie osób obywatele UE, którzy od 5 lat legalnie przebywają w Niemczech, nabywają prawo stałego pobytu. Oznacza to, że mają oni prawo pobytu niezależnie od spełnienia warunków do swobodnego przemieszczania się. Niezwłocznie po złożeniu wniosku w urzędzie ds. cudzoziemców obywatele UE otrzymują zaświadczenie o posiadaniu prawa stałego pobytu.

Dotyczy to również członków rodziny i bliskich krewnych, jeśli od pięciu lat przebywają oni legalnie w Niemczech razem z obywatelem UE. Jeżeli sami nie są obywatelami UE, otrzymają kartę stałego pobytu w ciągu 6 miesięcy od złożenia wniosku.

Porada: W szczególnych przypadkach obywatele UE mają prawo do stałego pobytu nawet przed upływem 5 lat. Przysługuje ono w szczególności w następujących sytuacjach: zaprzestanie pracy zarobkowej w wieku powyżej 65 lat, wcześniejsza emerytura, całkowite ograniczenie zdolności do zarobkowania wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (§ 4a ust. 2 FreizügG/UE).