Rodzina i dzieci

Rodzina i dzieci

Różne świadczenia państwowe odciążają i wspierają rodziny. Do najważniejszych świadczeń finansowych należą: zasiłek rodzinny, dodatek na dziecko i zasiłek wychowawczy.

1. Świadczenia przed i po ciąży

Dla matek (w ciąży) pracujących na terenie Niemiec obowiązuje ustawa o ochronie macierzyństwa (niem. MuSchG). Ustawa ta chroni przed zagrożeniami w miejscu pracy i daje im szczególną ochronę przed zwolnieniem. Tak więc kobiety w ciąży mogą pracować w ciągu ostatnich 6 tygodni przed porodem tylko, jeśli same wyrażą na to zgodę, a w ciągu 8 tygodni po porodzie obowiązuje je zakaz pracy. W przypadku przedwczesnych i mnogich porodów matki mogą pracować dopiero po 12 tygodniach od porodu. W przypadku przedwczesnych porodów medycznych i innych przedwczesnych porodów, okres ochrony macierzyństwa po porodzie jest przedłużany o dni, które nie mogły być wykorzystane przed porodem. Prawo zabrania również niektórych rodzajów pracy (np. akord, linia montażowa, nadgodziny, praca w niedzielę lub w nocy). Jeśli lekarz wystawi indywidualne zaświadczenie o zakazie zatrudniania, jest to także zobowiązujące.

W celu ochrony kobiety przed niekorzystnymi skutkami finansowymi w tym okresie, ustawa o ochronie macierzyństwa reguluje różne świadczenia macierzyńskie:

  • zasiłek macierzyński,
  • dopłata dla pracodawcy do zasiłek macierzyńskiego podczas okresów ochrony macierzyństwa,
  • wynagrodzenie w przypadku zakazów zatrudnienia poza okresami ochrony macierzyństwa (wynagrodzenie z tytułu ochrony macierzyństwa).

2. Zasiłek rodzinny

Możesz złożyć wniosek i niemiecki zasiłek rodzinny dla swoich dzieci, jeżeli:

  • posiadasz obywatelstwo jednego z krajów UE, Islandii, Liechtensteinu, Norwegii (kraje EOG) lub Szwajcarii, 
  • masz miejsce zamieszkania lub miejsce stałego pobytu w Niemczech i w związku z tym bez ograniczeń podlegasz podatkowi dochodowemu. jeżeli nie mieszkasz w Niemczech lub nie masz tam miejsca stałego zamieszkania, ale osiągasz przynajmniej 90 % dochodu w Niemczech, po złożeniu wniosku do urzędu skarbowego możesz podlegać obowiązkowi podatkowemu. 
  • Roszczenie może powstać również wtedy, gdy podlegasz ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Niemczech, ponieważ nie mieszkasz w Niemczech lub masz miejsce stałego pobytu w Niemczech, ale posiadasz tutaj zatrudnienie bez obowiązkowego ubezpieczenia społecznego.

Uwaga: W ciągu pierwszych trzech miesięcy po przeniesieniu miejsca zamieszkania lub osiedleniu się w Niemczech nie masz prawa do zasiłku rodzinnego, jeśli w tym okresie nie posiadasz dochodów domowych. Obejmuje to dochody z pracy (osoby nie prowadzące działalności gospodarczej na własny rachunek lub samodzielnie) lub dochody z działalności gospodarczej (§ 2 ust. 1 nr 1 do 4 niem. EStG).

  • Do zasiłku rodzinnego musisz posiadać status osoby uprawnionej do korzystania ze swobody przemieszczania się. Osoba ma prawo do swobodnego przemieszczania się, jeśli na przykład jest zatrudniona (niezależnie od tego, czy prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek) lub jest członkiem rodziny obywatela UE (§ 2, ust. 2, nr 1 lub § 2, nr 2-7 niem. FreizügG/EU). Jeśli osoba nie może wykonywać pracy zarobkowej, musi posiadać odpowiednie ubezpieczenie zdrowotne i wystarczające środki na utrzymanie. W innym przypadku nie jest uprawniona do korzystania ze swobody przemieszczania się. Dotyczy to również niepracujących członków rodziny.

Uwaga: Jeżeli prawo do swobodnego przemieszczania wynika wyłącznie z celu, jakim jest poszukiwanie pracy (§ 2 ust. 2 Nr. 1a niem. FreizügG/EU), prawo do zasiłek rodzinnego nie występuje. Nie ma to zastosowania tylko wtedy, gdy osoba przebywała już w Niemczech przed rozpoczęciem poszukiwania pracy na podstawie innej ustawy o swobodzie przemieszczania się, np. dlatego, że pracowała już wcześniej. W tym przypadku osoby poszukujące pracy mają również prawo do zasiłku rodzinnego.

Zasiłek na dziecko jest zazwyczaj wypłacany na dzieci do 18. roku życia. Należą do nich:

  • dzieci biologiczne i adoptowane,
  • pasierbowie,
  • dzieci z rodzin zastępczych,
  • wnukowie.

Jeśli dziecko ma więcej niż 18 lat, można otrzymać zasiłek rodzinny tylko pod pewnymi warunkami. Więcej informacji w pytaniach i odpowiedziach.

Uwaga: Jeśli Twoja rodzina mieszka w innym kraju UE, musisz najpierw dowiedzieć się, który kraj jest odpowiedzialny za wypłatę zasiłku rodzinnego. Możesz otrzymać częściowe świadczenia w różnych krajach UE. Zależy to od Twojej sytuacji rodzinnej. Dowiedz się więcej  tutaj o przypadkach transgranicznych.

Wniosek o zasiłek rodzinny musi być złożony do funduszu rodzinnego przez rodzica, z którym dziecko mieszka. Zasiłek na dziecko wynosi 219 EUR miesięcznie za pierwsze i drugie dziecko, 225 EUR miesięcznie za trzecie dziecko i 250 EUR miesięcznie za każde kolejne dziecko.

Uwaga: Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują krótsze terminy dla wniosków o zasiłek rodzinny z mocą wsteczną. Kasa Świadczeń Rodzinnych wypłaci zasiłek rodzinny z mocą wsteczną jeszcze tylko za poprzednie 6 miesięcy licząc od daty otrzymania wniosku.

Dalsze informacje na temat zasiłku rodzinnego i sposobu ubiegania się o niego (np. formularze Kasy Świadczeń Rodzinnych) można znaleźć w kilku językach na stronie internetowej Kasy Świadczeń Rodzinnych

3. Dodatek na dziecko

Dodatek na dziecko zgodnie z § 6a federalnej ustawy o zasiłkach wychowawczych (niem. BKGG) wspiera rodziców, których miesięczne dochody nie wystarczają na całkowite pokrycie potrzeb rodziny. Powinna ona zagwarantować, że rodzice nie będą uzależnieni od otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych II z powodu swoich dzieci. Dodatek na dziecko wynosi maksymalnie 185 EUR na dziecko miesięcznie i wraz z zasiłkiem na dziecko oraz, w stosownych przypadkach, zasiłkiem mieszkaniowym, pokrywa średnie potrzeby dzieci. Osoby otrzymujące dodatek na dziecko są również uprawnione do świadczeń z tytułu edukacji i uczestnictwa i są zwolnione z opłat za opiekę nad dzieckiem.

Rodzice są uprawnieni do otrzymania dodatku na dziecko dla swoich dzieci, jeżeli

  • dzieci są niezamężne i mają mniej niż 25 lat,
  • żyją w gospodarstwie domowym z rodzicami,
  • za te dzieci otrzymuje się zasiłek rodzinny lub świadczenie, który nie wyklucza zasiłku rodzinnego,
  • miesięczny dochód rodziców osiąga minimalny limit dochodu w wysokości 900 EUR dla par rodzicielskich i 600 EUR dla rodziców samotnie wychowujących dzieci,
  • potrzeby rodziny są pokrywane z wypłaty zasiłku na dziecko, dodatku na dziecko i, w stosownych przypadkach, dodatku mieszkaniowego, a zatem nie powstaje prawo do zasiłku dla bezrobotnych II.
  • Twój dochód, który jest zaliczany na poczet dodatku na dziecko, nie jest tak wysoki, że dodatek na dziecko jest zredukowany do zera.

Uwaga: Od 1 stycznia 2020 r. nie obowiązuje już wcześniejszy stały limit dochodów maksymalnych!

4. Zasiłek wychowawczy

Zasiłek wychowawczy jest wsparciem finansowym dla rodzin po urodzeniu dziecka. Zasiłek rodzicielski rekompensuje część brakującego dochodu, jeśli chcesz być przy dziecku po porodzie i z tego powodu przerywasz lub ograniczasz swoją pracę zawodową. Prawo do zasiłku rodzicielskiego występuje wtedy, gdy miejsce zamieszkania dziecka leży na terenie Niemiec lub jedno z rodziców jest lub było zatrudnione w Niemczech. Zasiłek wychowawczy może otrzymać osoba, która

  • w miesiącach, za które przysługuje zasiłek rodzicielski, nie pracuje średnio więcej niż 30 godzin tygodniowo w miesiącu,
  • sama wychowuje i opiekuje się dzieckiem,
  • żyje z dzieckiem w jednym gospodarstwie i
  • ma swoje miejsce zamieszkania lub pobytu stałego w Niemczech.

Wniosek o zasiłek rodzicielski należy składać w lokalnym urzędzie zasiłków wychowawczych. Właściwy urząd wypłacający zasiłki wychowawcze znajdziesz tutaj.

W zależności od potrzeb rodziców, przepisy dotyczące zasiłku rodzicielskiego oferują różne możliwości.

Podstawowy zasiłek rodzicielski wynosi od 65% do 100% w zależności od dochodu netto przed urodzeniem. Im wyższy dochód, tym wyższa stopa procentowa. Wynosi minimum 300 EUR i maksimum 1800 EUR miesięcznie. Ojcowie i matki mogą otrzymać go w sumie maksymalnie na 14 miesięcy i swobodnie dzielić ten okres między siebie. Jedno z rodziców może pobierać co najmniej 2, a maksymalnie 12 miesięcy. Pełne 14 miesięcy to okres, w którym oboje rodzice są zaangażowani w opiekę nad dzieckiem, co oznacza, że oboje tracą swoje zarobione dochody. Rodzice samotnie wychowujący dzieci mogą ubiegać się o pełny 14-miesięczny zasiłek rodzicielski, aby zrekompensować utratę dochodów z powodu braku partnera. Istnieją również inne formy zasiłku rodzicielskiego, na przykład dla rodziców, którzy chcą pracować w niepełnym wymiarze godzin otrzymując zasiłek rodzicielski (niem. ElterngeldPlus). Więcej informacji w pytaniach i odpowiedziach.

Uwaga: Obejmują one wszystkie świadczenia rodzinne dla pracowników UE: Kraj, w którym pracują rodzice, jest przede wszystkim odpowiedzialny za wypłacanie świadczeń rodzinnych. Uważa się, iż także podczas urlopu wychowawczego rodzic jest zatrudniony, ponieważ jego stosunek pracy nadal obowiązuje. Jeśli rodzice pracują w różnych krajach UE, odpowiedzialność przejmuje przede wszystkim kraj, w którym mieszka dziecko. Możliwe, że drugie (drugie w kolejności) państwo może być zmuszone do zapłacenia różnicy w wysokości świadczenia, jeśli świadczenie byłoby tam wyższe niż w państwie z pierwszeństwem.

5. Urlop wychowawczy

Urlop rodzicielski jest uprawnieniem pracownicy lub pracownika w stosunku do pracodawcy, którzy zazwyczaj wykonują swoją pracę w Niemczech oraz dla pracowników, którzy pracują za granicą, jeżeli jednak ich stosunek pracy podlega prawu niemieckiemu. Urlop rodzicielski pozwala na przerwanie zatrudnienia lub skrócenie czasu pracy w celu opieki nad dzieckiem. Jeśli weźmiesz urlop wychowawczy, zostaniesz zwolniony z wykonywania pracy. Nie będziesz otrzymywać wynagrodzenia za pracę. W tym okresie można jednak otrzymać zasiłek wychowawczy na wyżej wymienionych warunkach.

Uwaga: W czasie urlopu wychowawczego nie można zwolnić pracownika. Stosunek pracy zostaje jedynie zawieszony, a Ty masz prawo do powrotu do swojej pracy.

Aby móc skorzystać z urlopu rodzicielskiego, należy spełnić pewne wymagania. Więcej informacji w pytaniach i odpowiedziach.

6. Opieka nad dziećmi

Dzieci po ukończeniu 1. roku życia mają prawo do miejsca w placówce dziennej opieki nad dziećmi (zwanej również żłobkiem lub „niem. Kita”) lub w placówce dziennej opieki nad dziećmi (z „opiekunką do dziecka” lub „opiekunem dziecka”). To prawo do opieki nad dzieckiem obowiązuje od jego 1. dnia do momentu pójścia do szkoły.

Pod pewnymi warunkami dziecko poniżej 1. roku życia może również otrzymać miejsce dla dziecka w placówce opieki (np. jeśli rodzice pracują, szukają pracy lub są w trakcie szkolenia).

Rodzice mogą wybrać, czy ich dziecko ma być objęte opieką w placówce dziennej opieki nad dzieckiem czy przez opiekunkę/opiekuna do dziecka. Aby otrzymać miejsce dla dziecka w placówce opieki, należy złożyć wniosek do właściwego urzędu ds. młodzieży.

Wiele urzędów ds. młodzieży w Niemczech udostępnia odpowiednie formularze i informacje, jak również przegląd kosztów opieki w Internecie. Urzędy ds. młodzieży oferują również osobiste doradztwo dla rodziców i wspierają ich w znalezieniu odpowiedniego miejsca dla dziecka w placówce opieki.

Porada: Jeśli chcesz, aby Twoje dziecko zostało objęte opieką, musisz je wcześniej zarejestrować. Miejsca dla dziecka w placówce opieki są zazwyczaj szybko przydzielane ze względu na dużą liczbę zainteresowanych rodziców. Wiele osób czeka ponad 6 miesięcy na miejsce dla dziecka w placówce opieki. Należy jak najszybciej zasięgnąć informacji na temat wolnych miejsc.

Opieka w żłobku lub przedszkolu jest szczególnie korzystna dla umiejętności językowych Twojego dziecka. Dla dzieci i młodzieży, które dorastają w języku ojczystym innym niż niemiecki, istnieją specjalne programy wsparcia językowego w języku niemieckim w przedszkolach i szkołach.

We wszystkich krajach związkowych przeprowadzane są testy językowe w przedszkolach (najpóźniej przed rozpoczęciem nauki w szkole) w celu ustalenia, czy dziecko potrzebuje dalszych zajęć nauki języka niemieckiego. Dzięki temu dziecko może nadążać za lekcjami.

Porada: Dla osiągnięcia sukcesu przez dziecko w szkole ważne jest, aby dobrze posługiwało się ono językiem niemieckim. Dlatego należy skorzystać z oferty wsparcia językowego! W niektórych krajach związkowych udział w niemieckojęzycznych programach wsparcia jest obowiązkowy dla tych dzieci, w przypadku których stwierdzono, że ich znajomość języka niemieckiego jest niewystarczająca. Informacje na temat pomocy w języku niemieckim można uzyskać bezpośrednio w przedszkolu lub szkole, jak również w poradniach migracyjnych i służbach migracyjnych dla młodzieży.

Bliższe informacje można otrzymać na miejscu:

  • w urzędzie miasta, gminy, powiatu: urząd ds. młodzieży
  • doradztwo rodzinne
  • Doradztwo migracyjne dla dorosłych imigrantów
  • Placówki opieki dziennej dla dzieci (wiele placówek opieki dziennej oferuje na przykład „dzień otwarty”, gdzie można odwiedzić placówkę w ustalonych terminach i zapoznać się z koncepcją pedagogiczną. Informacje o dniach otwartych są publikowane najczęściej na stronach internetowych żłobków i przedszkoli.

Lub w Internecie:

7. Świadczenia na cele edukacyjne i udział w życiu społecznym

W szczególności dzieci, młodzież i młodzi dorośli, którzy otrzymują zasiłek dla bezrobotnych II, zasiłek z społeczny lub pomoc społeczną, lub których rodzice otrzymują dodatek na dziecko lub dodatek mieszkaniowy, mają prawne roszczenie do świadczeń z tytułu edukacji i uczestnictwa w życiu społecznym. Obejmuje one:

  • jednodniowe wycieczki ze szkoły, przedszkola i żłobka,
  • wielodniowe wycieczki klasowe,
  • zapewnienie wyprawki szkolnej w wysokości 150 EUR na rok szkolny,
  • dojazdy do szkoły,
  • stosowne wsparcie w nauce,
  • dopłata do obiadów stołówkowych oraz
  • świadczenia w zakresie uczestnictwa w życiu społecznym i kulturalnym społeczności (sport, muzyka, wypoczynek).

Wnioski o zasiłki edukacyjne i z tytułu uczestnictwa należy składać we właściwych urzędach gminnych w danym kraju związkowym. Tutaj dowiesz się, gdzie możesz złożyć wniosek o te świadczenia w swoim miejscu zamieszkania.

8. W którym kraju otrzymam świadczenia rodzinne?

Świadczenia rodzinne, takie jak zasiłek na dziecko lub zasiłek wychowawczy w Niemczech, są dostępne we wszystkich krajach UE, ale istnieją znaczne różnice między krajami w odniesieniu co do ich struktury i wysokości.

Często pojawia się pytanie, który kraj jest odpowiedzialny za wypłatę świadczeń rodzinnych. Zależy to od sytuacji Twojej rodziny.

  • Jeśli Twoja rodzina mieszka w kraju, w którym jesteś ubezpieczony, kraj ten jest odpowiedzialny za wypłacanie świadczeń rodzinnych. Otrzymują oni świadczenia rodzinne na tych samych warunkach i na tym samym poziomie co obywatele tego kraju. Oznacza to, że jeśli pracujesz w Niemczech i mieszkasz tu z rodziną, otrzymujesz świadczenia rodzinne w takim samym zakresie jak obywatele niemieccy.
  • Jeśli Twoja rodzina nie mieszka w kraju, w którym jesteś ubezpieczony, może występować uprawnienie do świadczeń w kilku krajach. Zależy to od zasad panujących w danych krajach. Jeśli posiadasz prawo do otrzymywania świadczeń rodzinnych w kilku krajach, zasady dotyczące kolejności pierwszeństwa określają, który kraj zapłaci pierwszy. Jeśli świadczenia rodzinne są wyższe w innym kraju, można ubiegać się o różnicę w tym kraju.

Przykład: Jedno z rodziców pracuje w Niemczech, drugie pracuje w Polsce i mieszka tam z dzieckiem. W tym przypadku zarówno w Polsce, jak i w Niemczech ma miejsce prawo do zasiłku rodzinnego. W tym przypadku Polska wypłaca polski zasiłek na dziecko, ponieważ dziecko mieszka w Polsce. Ponieważ polski zasiłek rodzinny jest niższy od niemieckiego, Niemcy wypłacają tę różnicę. W sumie otrzymasz zatem tyle samo zasiłku rodzinnego, ile w kraju o wyższych świadczeniach. 

Film o zasiłku rodzinnym w przypadkach transgranicznych (dostępny również w języku angielskim i polskim) daje dobry wgląd w sytuację. Na stronie internetowej Kasy Świadczeń Rodzinnych znajdziesz również kartę informacyjną dotyczącą zasiłku rodzinnego w przypadkach transgranicznych. Karta informacyjna zawiera szczegóły dotyczące Kas Świadczeń Rodzinnych odpowiedzialnych za Ciebie.

9. Świadczenia rodzinne

Osoby posiadające dzieci zyskują wsparcie państwa. Jednak tak jak zróżnicowane są rodziny, tak również zróżnicowane są świadczenia i ulgi podatkowe, których wymagają. Film ten wyjaśnia świadczenia rodzinne jak zasiłek na dziecko, dodatek na dziecko, zaliczki na alimenty oraz kwoty ulg dla rodziców samotnie wychowujących dzieci.

Film wideo został opublikowany na licencji Creative Commons by-nc-nd/3.0/. Może być rozpowszechniany i publikowany do celów niekomercyjnych z podaniem autora „Federalne Ministerstwo ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i Młodzieży oraz Komisarz Rządu Federalnego ds. Migracji, Uchodźców i Integracji”.

Dalsze filmy wideo dotyczące poszczególnych świadczeń dla rodzin