Instytucji wspierającej równe traktowanie pracowników unijnych

Szczególne formy pracy

1. Pracownicy delegowani

O pracownikach delegowanych mówimy, gdy jakaś firma świadczy tymczasowo swoje usługi w innym kraju i w tym celu zabiera do tego kraju swoich pracowników, czyli deleguje ich tymczasowo do innego kraju.

Prawo pracy

Jeżeli zawarłeś umowę o pracę z pracodawcą mającym siedzibę w Twoim kraju pochodzenia, a pracodawca ten oddelegował Cię tymczasowo do Niemiec, to zasadniczo dalej obowiązuje prawo pracy Twojego kraju pochodzenia. Możesz jednak w określonych dziedzinach powoływać się na niemieckie prawo pracy, jeżeli niemieckie przepisy są dla Ciebie korzystniejsze. Dziedziny te to zwłaszcza

Uwaga! W przypadku oddelegowania na okres dłuższy niż miesiąc pracodawca musi wystawić dokument, stanowiący zestawienie istotnych warunków oddelegowania (umowę oddelegowania). Zadbaj o to, aby otrzymać od swojego pracodawcy umowę oddelegowania.

Jeżeli zostaniesz oddelegowany do Niemiec i będziesz miał problemy z pracodawcą mającym siedzibę za granicą, możesz w Niemczech zwrócić się do poradni, która specjalizuje się w problematyce oddelegowania.

Uwaga! Jeżeli chcesz złożyć powództwo w sprawie wspomnianych powyżej niemieckich wymogów minimalnych, możesz to zrobić przed niemieckim sądem pracy. Natomiast roszczeń z tytułu swojej umowy o pracę musisz zasadniczo dochodzić przed sądem w swoim kraju pochodzenia.

Prawo ubezpieczeń społecznych

Jeżeli okres Twojego oddelegowania trwa maksymalnie 24 miesiące, posiadasz zwykle nadal ubezpieczenie społeczne w kraju delegującym. Poświadczeniem posiadania ubezpieczenia w państwie delegującym jest dokument A1, który możesz otrzymać od swojego ubezpieczyciela (np. ZUS-u).

Szczególne regulacje obowiązują w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego: w przypadku zachorowania możesz się leczyć także w kraju, do którego Cię oddelegowano (kraju przyjmującym). Przed wyjazdem należy zwrócić się do swojej instytucji ubezpieczenia zdrowotnego w kraju delegującym (np. ZUS-u w Polsce). W zależności od tego, czy przebywasz w Niemczech tylko tymczasowo, czy też chcesz przenieść do Niemiec ośrodek swoich interesów życiowych, musisz złożyć wniosek o Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego albo o formularz S1.

Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego potrzebujesz, jeżeli będziesz przebywać w Niemczech tylko tymczasowo. Na jej podstawie będziesz otrzymywać w Niemczech świadczenia medyczne niezbędne podczas swojego pobytu.

Formularza S1 potrzebujesz, jeżeli przenosisz ośrodek swoich interesów życiowych do Niemiec. To znaczy, że Twój pobyt w Niemczech ma charakter stały – np. jeżeli przeprowadzasz się do Niemiec na dłuższy czas z rodziną. Formularz S1 przedkładasz w Niemczech niemieckiej instytucji ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego. Na tej podstawie otrzymujesz następnie komplet świadczeń zdrowotnych w Niemczech.

Uwaga! Zawieranie umowy turystycznego (podróżnego) ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku wykonywania pracy w Niemczech nie jest potrzebne.

Także podatki od wynagrodzeń płacisz początkowo nadal w swoim kraju macierzystym. Jeżeli jednak pracujesz w Niemczech dłużej niż 183 dni w danym roku podatkowym, podlegasz obowiązkowi podatkowemu tylko w Niemczech.

2. Pracownicy przygraniczni

Pracownicy przygraniczni pracują w innym kraju członkowskim UE niż mieszkają, ale przynajmniej raz w tygodniu powracają do swojego miejsca zamieszkania.

Zasadniczo pracownicy przygraniczni podlegają w zakresie ubezpieczenia społecznego przepisom prawnym kraju, w którym pracują.
Szczególne regulacje obowiązują w poniższych przypadkach.

Rada: jeżeli pracujesz jako pracownik przygraniczny w Niemczech, przysługuje Ci zwykle prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci (Kindergeld) oraz innych niemieckich świadczeń rodzinnych.

3. Pracownicy sezonowi

Pracowników sezonowych zatrudnia się w firmach, które w określonych porach roku potrzebują krótkoterminowo dużej liczby zatrudnionych. Otrzymują oni na ten okres umowy o pracę na czas określony.

Pracownicy zatrudnieni na czas określony nie mogą być traktowani gorzej niż osoby pracujące na porównywalnych stanowiskach i zatrudnione na czas nieokreślony. Ponadto muszą być traktowani dokładnie tak samo, jak pracownicy niemieccy. Dotyczy to warunków pracy, np. wynagrodzenia, wypowiedzenia, czasu pracy, urlopu i dni wolnych od pracy, ochrony zdrowia oraz BHP.
Dodatkowo pracownikom sezonowym przysługują stawki zgodnie z ustawową płacą minimalną lub ewentualnie odpowiednie branżowe płace minimalne.

Uwaga! W niektórych przypadkach z wynagrodzenia potrąca się określone koszty. Jeżeli nie masz pewności, czy potrącanie kosztów jedzenia i zakwaterowania odbywa się w Twoim przypadku prawidłowo, zasięgnij informacji o maksymalnych kwotach podlegających potrąceniu na stronie internetowej administracji celnej (brak wersji PL).

Ponadto masz prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci, jeżeli podczas pracy w Niemczech podlegasz nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego.

4. Au-pair

Jeżeli pracujesz w Niemczech jako au-pair, jesteś zwykle pracownikiem w rozumieniu przepisów o swobodzie przepływu pracowników. Korzystasz wtedy ze swoich uprawnień w tym zakresie oraz z praw pracowniczych. Pracę au-pair można jednak także wykonywać w ramach szczególnego rodzaju stosunku opieki. W takim przypadku jesteś uprawniony do swobodnego przemieszczania się jako niepracujący zawodowo obywatel UE, dysponujący własnymi środkami na pokrycie kosztów utrzymania.

Szczególny stosunek opieki charakteryzuje się określonymi cechami.

  • Au-pair nie może mieć mniej niż 18 i więcej niż 27 lat.
  • Pobyt powinien służyć głównie nabywaniu umiejętności językowych oraz poszerzaniu znajomości kultury niemieckiej.
  • Au-pair powinna być traktowana w rodzinie ją goszczącej przez określony czas jak dziecko tej rodziny.
  • Regulacje dotyczące obustronnych obowiązków w zakresie czasu pracy, czasu wolnego i wypłaty kieszonkowego muszą być ustalone na piśmie i przestrzegane.
  • Wymiar czasowy pomocy w lekkich pracach domowych oraz opiece nad dziećmi, w tym ich pilnowaniu pod nieobecność rodziców, nie może przekroczyć 6 godzin dziennie i 30 godzin tygodniowo.
  • Au-pair ma prawo do przynajmniej jednego wolnego dnia w tygodniu (przypadającego co najmniej raz w miesiącu na niedzielę) oraz przynajmniej 4 wolnych wieczorów w tygodniu.
  • Rodzina przyjmująca au-pair zapewnia jej bezpłatne zakwaterowanie i wyżywienie, a dodatkowo musi wypłacać kieszonkowe w wysokości nieprzekraczającej 260 euro miesięcznie.
  • Rodzina przyjmująca musi umożliwić au-pair pod względem czasowym uczestnictwo w kursach językowych, praktykach religijnych, imprezach kulturalnych i wycieczkach, a także
  • partycypować w kosztach (w kwocie 50 euro miesięcznie) kursów niemieckiego.
  • Au-pair ma prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 4 tygodni rocznie (a przy pobytach krótszych niż rok – 2 dni roboczych w każdym pełnym miesiącu).
    Rodzina przyjmująca zabezpiecza au-pair świadczenia zdrowotne, wypadkowe, a także świadczenia w przypadku ciąży i porodu.

5. Samozatrudnienie

Jeżeli chcesz przejść w Niemczech na samozatrudnienie, na portalu dla chcących założyć własną firmę (brak wersji PL), prowadzonym przez Federalne Ministerstwo Gospodarki i Energii, znajdziesz obszerne informacje na temat pierwszych kroków, jakie należy wykonać. Portal ten oferuje zestawienie wymaganych procedur, zgłoszeń i informacji, a także listy kontrolne działań do podjęcia i programy edukacyjne (brak wersji PL) związane z samozatrudnieniem.

Specyfika samozatrudnienia w Niemczech:

  • Jeżeli zamierzasz wykonywać wolny zawód, np. jako lekarz, artysta albo architekt, nie musisz zakładać działalności gospodarczej. Powinieneś jednak w każdym takim przypadku skontaktować się z właściwą izbą zawodową i dowiedzieć o warunki dopuszczenia do wykonywania zawodu. Jako osoba wykonująca wolny zawód musisz tylko wystąpić do urzędu skarbowego o nadanie NIP-u.
  • W dziedzinie rzemiosła także obowiązują szczególne warunki dopuszczania do wykonywania zawodu. Jeżeli np. chcesz otworzyć w Niemczech zakład rzemieślniczy w branży wymagającej poświadczenia kwalifikacji, będzie Ci potrzebne pozwolenie na zasadzie wyjątku (Ausnahmebewilligung), niezbędne do dokonania wpisu do rejestru rzemieślników (Handwerksrolle). W zależności od wybranej formy prawnej będziesz ewentualnie musiał także zarejestrować firmę w elektronicznym rejestrze handlowym za pośrednictwem notariusza.
  • Rejestrowanie działalności gospodarczej
    Jeżeli w przypadku Twojej firmy chodzi o działalność gospodarczą, to na początek musisz tę działalność zarejestrować we właściwym urzędzie ds. działalności gospodarczej (Gewerbeamt). Właściwość urzędu ustala się według kryterium siedziby firmy, a nie Twojego miejsca zamieszkania. W zależności od regionu za rejestrację musisz uiścić opłatę w wysokości do 70 euro. Właściwy urząd znajdziesz tutaj (brak wersji PL).
  • Wniosek o numer identyfikacji podatkowej (NIP)
    Numer identyfikacji podatkowej otrzymasz z urzędu skarbowego, który zostanie bezpośrednio powiadomiony przez urząd ds. działalności gospodarczej o rejestracji Twojej działalności. Formularze z urzędu skarbowego otrzymasz pocztą. Procedura ta trwa jednak 4-6 tygodni.

    Rada: jeżeli wniosek o nadanie NIP-u złożysz w urzędzie skarbowym osobiście, okres oczekiwania będzie znacznie krótszy.

  • Faktury
    Masz obowiązek wystawiania faktur na wszystkie wykonywane zlecenia.
  • Zeznanie podatkowe
    Jako samozatrudniony jesteś zobowiązany do prowadzenia ewidencji wszystkich przychodów i wydatków oraz corocznego składania zeznania podatkowego w urzędzie skarbowym – niezależnie od tego, czy osiągnąłeś zysk. W przeciwnym razie urząd skarbowy sam oszacuje Twoje obroty i zyski, co w pewnych okolicznościach może się wiązać z koniecznością wysokich dopłat.
  • Ubezpieczenie zdrowotne
    Jako samozatrudniony troszczysz się we własnym zakresie o swoje ubezpieczenie zdrowotne.

Uwaga! Jeżeli Twój stosunek zatrudnienia w niemieckim przedsiębiorstwie jest zakwalifikowany jako samozatrudnienie i tak określany, w rzeczywistości zaś jesteś pracownikiem, sytuację taką określa się mianem pozornego samozatrudnienia.

Jeżeli w rzeczywistości istnieje stosunek pracy oparty na zależności, obowiązują Cię przepisy odnoszące się do pracowników. Twój stosunek pracy nadal wtedy obowiązuje, a Ty jesteś traktowany jak pracownik. Jeżeli właściwe urzędy albo sąd stwierdzą, że jest to praca oparta na zależności, a nie samozatrudnienie, pociągnie to za sobą konsekwencje prawne.

Jeżeli pracujesz w ramach samozatrudnienia, ale Twoje dochody nie wystarczą na pokrycie kosztów utrzymania – Twoich i mieszkających z Tobą we wspólnym gospodarstwie członków Twojej rodziny – możesz otrzymać świadczenia społeczne na podstawie przepisów II księgi niemieckiego kodeksu socjalnego (SGB II).

FAQ Szczególne formy pracy

Umowa oddelegowania nie stanowi nowej, samodzielnej umowy o pracę, tylko uzupełnia umowę już istniejącą – określając okres wykonywania czynności za granicą. Ponadto umowa oddelegowania musi regulować następujące zagadnienia:

  • zadania, jakie oddelegowany ma realizować za granicą,
  • osobę przełożonego, któremu oddelegowany podlega,
  • osobę, której oddelegowany zdaje sprawozdania,
  • ewentualnie wysokość dodatkowego wynagrodzenia za pracę wykonywaną za granicą,
  • kwestię pokrywania przez pracodawcę całości lub części kosztów dodatkowego zagranicznego ubezpieczenia zdrowotnego,
  • zakres partycypacji pracodawcy w kosztach przeprowadzki, podróży i zakwaterowania pracownika oraz jego rodziny,
  • kwestię kontynuacji zatrudnienia po powrocie.

Ogólnych informacji na temat obowiązku współpracy, zgłaszania i rejestracji danych oraz innych zobowiązań wynikających z ustawy o płacy minimalnej, ustawy o delegowaniu pracowników oraz ustawy o leasingu pracowniczym – których przestrzeganie kontroluje administracja celna (wydzielona jednostka FKS) – udziela centralne biuro informacyjne administracji celnej. Dane kontaktowe:

Zentrale Auskunft
telefon: 0351 44834-510
e-mail: info.privat@zoll.de
faks: 0351 44834-590

Dodatkowe informacje uzyskasz za pośrednictwem infolinii na temat minimalnych wynagrodzeń, prowadzonej przez Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych: tel. 030/60 28 00 28.

Pod powyższymi adresami i numerami telefonów nie otrzymasz szczegółowych porad dotyczących jednostkowych przypadków. Jeżeli szukasz rozwiązania konkretnych problemów, możesz skontaktować się z adwokatem albo poradnią Niemieckiej Konfederacji Związków Zawodowych DGB, działającą w ramach projektu „Faire Mobilität”. Skorzystaj z naszej wyszukiwarki, by znaleźć najbliższą poradnię. Główny punkt kontaktowy projektu mieści się w Berlinie:

Faire Mobilität
DGB, Keithstr. 1–3, 10787 Berlin
Osoba do kontaktu:
Dominique John
e-mail: mobilitaet@dgb.de
telefon: (+49) (0)30 – 21 240 540
Dodatkowe informacje znajdziesz w internecie:
http://www.faire-mobilitaet.de/

Jeżeli jako samozatrudniony wystawiasz fakturę, musi ona zawierać następujące dane:

  • pełną nazwę firmy i adres prowadzenia działalności gospodarczej,
  • pełną nazwę i adres odbiorcy faktury,
  • miejscowość i datę jej wystawienia,
  • Twój numer identyfikacji podatkowej (NIP),
  • bieżący numer faktury – unikalny ciąg cyfr, liter albo kombinację alfanumeryczną – używany każdorazowo w celu jej identyfikacji,
  • zakres wyświadczonej usługi bądź wykonanej czynności,
  • kwotę faktury netto wyrażoną w euro,
  • stawkę podatku od towarów i usług (VAT, zwykle 19%) oraz kwotę tego podatku w euro,
  • w przypadku zwolnienia podmiotowego (przy obrocie rocznym do 17 500 euro) – wyraźne wskazanie dotyczące zwolnienia z podatku od towarów i usług,
  • termin (datę) płatności przelewu,
  • kompletne i prawidłowe dane dotyczące rachunku bankowego.

Twój status osoby samozatrudnionej albo zatrudnionej w ramach stosunku pracy nie zależy tylko od sformułowania użytego w Twojej umowie, lecz przede wszystkim od faktycznych okoliczności organizacji i wykonywania świadczonej przez Ciebie pracy. Ze stosunkiem pracy mamy do czynienia, gdy jakaś osoba (pracownik) jest zobowiązana do świadczenia na rzecz innego podmiotu (pracodawcy) – w ramach konieczności wykonywania czyichś poleceń ustalających zakres zadań – pracy opartej na stosunku zależności. Wiążące polecenia mogą dotyczyć zakresu, sposobu realizacji, czasu i miejsca wykonywania czynności w ramach pracy. O istnieniu obowiązku wykonywania poleceń mówimy, gdy dana osoba zasadniczo nie może samodzielnie decydować o wykonywanych przez siebie czynnościach ani o czasie pracy. Aby w danym przypadku ustalić, czy istnieje stosunek pracy, należy przeanalizować konstelację wszystkich istniejących okoliczności.

O tym, że mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, możemy mówić w sytuacji, gdy są spełnione poniższe (przykładowe) kryteria:

  • wykonujesz polecenia partnera wymienionego w swojej umowie,
  • nie możesz samodzielnie decydować o czasie i miejscu swojej pracy,
  • nie masz własnych pomieszczeń firmowych i pracujesz wyłącznie w pomieszczeniach danego zakładu oraz stosujesz się do zakładowych procedur,
  • masz tylko jednego zleceniodawcę,
  • Twoja praca jest rozliczana na godziny.

Jeżeli nie masz pewności, czy akurat w Twoim przypadku istnieje stosunek pracy, zasięgnij porady, ponieważ różnice w Twoim statusie (pracownika albo samozatrudnionego) pociągają za sobą istotne konsekwencje. Jeżeli okaże się, że w rzeczywistości jesteś pracownikiem, Twój pracodawca musi zapłacić zaległe składki na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, pielęgnacyjne, zdrowotne i na wypadek bezrobocia). Połowę składki na ubezpieczenie społeczne potrąca się zwykle pracownikowi z jego wynagrodzenia brutto (składki obciążające pracownika). Musisz się liczyć z takim potrąceniem, jeżeli dochodzisz swoich roszczeń z tytułu statusu pracownika. Pracodawca może jednak potrącić Ci z wynagrodzenia zaległe składki maksymalnie za okres 3 ostatnich miesięcy.

Jako pracownik możesz natomiast wyegzekwować od pracodawcy przysługujące Ci poniższe prawa: